Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

شهيد بلخي‌ (ـ ح‌ 325 ق) شاعر، حكيم و خوشنويس‌.

ابوالحسن‌ شهيد بن‌ حسين‌ جهودانكي‌ بلخي‌ از شاعران‌، متكلمان‌ و حكماي‌ بزرگ‌ دورة‌ خود و استاد علوم‌ اوائل‌ بود. برخي‌ نام‌ وي‌ را علي‌ و بعضي‌ ديگر سهيل‌ نوشته‌اند.1 در اصل‌ اهل‌ يكي‌ از دهات بلخ‌ بود. در عصر امير نصر بن‌ احمد ساماني‌ (301ـ 331 ق) مي‌زيست‌ و او را در اشعارش‌ مي‌ستود. با ابوبكر محمد بن‌ زكرياي‌ رازي‌ (د 311 / 320 ق) مناظرات‌ حكمتي‌ داشت‌ و هر دو در اين‌ باب كتاب‌هايي‌ بر ردّ يكديگر نگاشتند. در ميان‌ فارسي‌ زبانان‌ تنها به‌ شاعري‌ شهرت‌ گرفت‌ و جنبة ‌حكمت‌ او فراموش‌ شد. از شعراي‌ دو زباني بود و به‌ عربي‌ و فارسي‌ شعر مي‌سرود.2

ثعالبي‌ مؤلف‌ يَتيمَةُالدهر او را جزو چهارتن‌ از بزرگاني‌ دانسته‌ كه‌ از بلخ‌ بيرون‌ آمده‌ و در همه‌ جا مشهور بوده‌اند. خط‌ خوشي‌ داشت‌ و فرخي‌ او را بدين‌ هنر تمجيد كرده‌ است‌. ابن‌ نديم‌ گويد كه تأليفاتي‌ داشته‌ است‌.3 نصر بن‌ احمد و ابوعبدالله‌ محمد بن‌ احمد جيهاني‌ از ممدوحان‌ وي‌ بودند. در انواع‌ شعر دست‌ داشت‌.4 در ميان‌ اشعارش‌ غزل‌هاي‌ وي‌ از شهرت‌ بيشتري‌ برخوردار بود.5

فرخي‌ غزل‌هاي‌ نغز او را ستوده‌ و رودكي‌ وي‌ را شاعر مطلق‌ خوانده‌ است‌.6

شيوة‌ وي‌ ظاهراً با اسلوب‌ رودكي‌ چندان‌ تفاوتي‌ نداشت‌، به‌ ويژه‌ كه‌ وي‌ را به‌ سخن‌ رودكي‌ اعتقاد عظيم‌ بود و او را تالي‌ وحي‌ مي‌پنداشته‌ است‌.7

معاصران‌ و شاعران‌ سده‌هاي‌ بعد با احترام‌ و بزرگي‌ از وي‌ نام‌ برده‌ و گاه‌ او را در كنار رودكي‌ قرار داده‌اند.8

 

مآخذ:

  1. حكيميان‌، ابوالفتح‌. فهرست‌ مشاهير ايران‌. تهران‌: دانشگاه‌ ملي‌ ايران‌، 1357، ج‌ 2، ص‌ 68.
  2. اقبال‌ آشتياني‌، عباس‌. تاريخ‌ مختصرادبيات‌ ايران‌. به‌ كوشش‌ ميرهاشم‌ محدث‌، تهران‌: نشرهما، 1376، ص‌ 142.
  3. صفا، ذبيح‌الله‌. تاريخ‌ ادبيات‌ در ايران‌. تهران‌: ابن‌سينا، چ‌ 2، 1335، ج‌1، ص‌ 393.
  4. خانلري‌ (كيا)، زهرا. فرهنگ‌ ادبيات‌ فارسي‌ دري‌. تهران‌: بنياد فرهنگ‌ ايران‌، 1348، ص‌ 310.
  5. صفا، ذبيح‌الله‌. تاريخ‌ ادبيات‌ در ايران‌. تهران‌: ابن‌سينا، چ‌ 2، 1335، ج‌1، ص‌ 393.
  6. فروزانفر، بديع‌الزمان‌. سخن‌ و سخنوران‌. تهران‌: خوارزمي‌، چ‌ 2، 1350، ص‌ 16.
  7. زرين‌كوب‌، عبدالحسين‌. از گذشتة‌ ادبي‌ ايران‌. تهران‌: انتشارات‌ بين‌المللي‌ الهدي‌، 1375، ص‌224.
  8. مدبّري‌، محمود. شرح‌احوال‌ و اشعار شاعران‌ بي‌ ديوان‌. تهران‌: پانوس‌، 1370، ص‌ 26.
ابوالقاسم رادفر