Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

شهيدثالث، سهراب‌، (1322-1377ش/ 1943ـ 1998م).

كارگردان و فيلم‌نامه‌نويس «موج نو» سينماي ايران كه حاصل‌ فعاليت‌ هنري‌اش‌ ساختن 22 فيلم‌ كوتاه‌ مستند و دوازده‌ فيلم‌ سينمايي‌ است‌. دست‌كم دو فيلم‌ نخستش،‌ كه‌ در ايران‌ ساخت‌، در شمار آثار ماندگار سينماي‌ ايران‌ محسوب مي‌شوند‌.1

در تهران متولد شد، و در فاصلة‌ سال‌هاي‌ 46-1343 تحصيلات‌ عالي‌ خود را در مدرسة‌ پروفسور كراوس (وين)‌ در رشتة‌ سينما آغاز كرد، و در فرانسه ‌ادامه‌ داد. در بازگشت‌ به‌ ايران به استخدام وزارت فرهنگ و هنر درآمد، و يك‌ اتفاق‌ ساده‌ (1352)* را ساخت، كه فيلمي ‌آرام‌ با نماهاي‌ ساكن‌ و ثابت‌ در فضاي‌ گرفتة‌ بندر انزلي است، و سبك خاص او با همين فيلم سر و شكل گرفت؛ فيلم دومش (طبيعت‌ بي‌جان، 1354)* زماني‌ در ايران‌ به ‌نمايش‌ درآمد كه‌ او به دليل مسايل سياسي به آلمان‌ غربي‌ مهاجرت‌ كرده‌ بود، و فيلم در غربت‌ را مي‌ساخت. در فاصلة‌ سال‌هاي‌ 91-1976 در آلمان‌ بود و چند فيلم‌ بلند ساخت‌. در فيلم زمان بلوغ‌ (1976) به‌ تكرار همان درون‌مايه‌ و روابط‌ بدفرجامي‌ پرداخت‌ كه‌ يك ‌اتفاق‌ ساده‌ آغاز آن‌ بود‌؛ تعطيلات‌ طولاني‌ لوته‌ آيزنر (1978) در بزرگداشت‌ِ منتقد نام‌آور سينماي‌ آلمان‌ است؛ همه‌چيز روبه‌راه‌ است‌ (1980) واگو كنندة‌ داستان‌ سياه‌ و تلخي‌ از زندگي آدم‌ها در دوره‌اي است‌ كه‌ شهيدثالث معتقد بود «تا دنيا، دنيا بوده‌ رنج‌ هم‌ بوده‌» است؛2 يك‌ زندگي‌: چخوف‌ (1981) فيلمي‌ مستند دربارة‌ نويسنده‌ و نمايش‌نامه‌ نويس محبوب‌ او است‌؛3 اتوپيا (1982) نيز فيلمي ‌تلخ‌، سياه‌ و بدبينانه‌ ارزيابي شده است‌؛ درخت‌ بيد (1984) بيش‌ از هر اثر ديگر او در تداوم‌ طبيعت ‌بي‌جان‌ قرار دارد، و تركيب‌بندي تصاوير آن‌ يادآور تابلوهاي‌ نقاشان‌ امپرسيونيست‌ است‌؛ و گل‌هاي ‌سرخ‌ افريقا (1991) داستان‌ نمادين زندگي مردي است‌ كه‌ تعبير خود او، گويي‌ «تمام‌ زندگي‌اش‌ را خون‌ گريه‌ كرده‌است‌».4 بدينسان فيلم‌هاي‌ شهيدثالث‌ همگي‌ در يك‌ مسير قرار دارند، و هريك‌ ادامة‌ ديگري‌ است‌، و زندگي‌ خود او‌ نقطة‌ آغاز، يا پايان‌ همة اين‌ فيلم‌ها تعبير شده است‌. موضوع‌ همة فيلم‌هاي‌ او گزينش‌ موقعيت‌ و ترسيم ‌انسان ضعيف‌ و تنهايي است‌ كه‌ به ‌دنبال ‌ياور يا سرپناهي‌ امن‌ و ايمن‌ مي‌گردد، و راه‌ به‌جايي‌ نمي‌برد.5 شهيدثالث‌ چند سال‌ قبل‌ از مرگش‌ به‌ امريكا رفت‌ و در شيكاگو اقامت‌ گزيد‌.

نيز نك: «يك اتفاق سساده» و «طبيعت بي‌جان».

 

مآخذ:

  1. «فيلم و سينما». شمارة 8، چهارشنبه 31 تير 1377، ص 31، مقالة «راوي انسان‌هاي ضعيف، تنها، ترس‌خورده و غريب». نوشتة غلام حيدري.
  2. «يادنامة سهراب شهيدثالث». به كوشش علي دهباشي، انتشارات شهاب ثاقب و سخن، 1378، ص 382، از گفت‌وگو با شهيدثالث.
  3. همان. ص 374.
  4. همان. ص 380.
  5. «صد چهرة سينماي ايران». عباس بهارلو، چاپ دوم 1382، ص 100.
    عباس بهارلو