Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

شوراي نگهبان، شورايي مركب از چند فقيه و حقوقدان كه وظيفة آنها عمدتاً نظارت بر مصوبات مجلس شوراي اسلامي و تصويب آنها بر اساس احكام اسلامي و قانون اساسي، همچنين نظارت بر اجراي انتخابات مجلس خبرگان، رياست جمهوري و مجلس شوراي اسلامي است.

مطابق اصل 91 قانون اساسي، علت و نحوة تشكيل و محدودة اختيارات و وظايف شوراي نگهبان*، اين‌گونه تبيين شده است: «به منظور پاسداري از احكام اسلام و قانون اساسي از نظر عدم مغايرت مصوبات مجلس شوراي اسلامي* با آنها، شورايي به نام شوراي نگهبان با تركيب زير تشكيل مي‌شود: 1. 6 نفر از فقهاي عادل و آگاه به مقتضيات زمان و مسائل روز [كه] انتخاب اين عده با مقام رهبري است. 2. شش نفر حقوقدان در رشته‌هاي مختلف حقوقي [حقوق خصوصي، حقوق عمومي، حقوق جزا و علوم جزايي] از ميان حقوقدانان مسلماني كه به وسيلة رئيس قوة قضائيه به مجلس شوراي اسلامي معرفي مي‌شوند و با رأي مجلس انتخاب مي‌گردند.»2. اعضاي شوراي نگهبان براي مدت 6 سال انتخاب مي‌شوند، ولي در نخستين دورة آن، پس از گذشت 3 سال، نيمي از اعضاي هر گروه به قيد قرعه تغيير مي‌يابند. (اصل 92)3 كلية مصوبات مجلس شوراي اسلامي اعم از اين كه از جانب اكثريت نمايندگان احاله شود يا اين كه از طرف كميسيون‌هاي داخلي مطرح گردد، بايد به تأييد اكثريت اعضاي شوراي نگهبان برسد. اين تأييد شامل دو مورد است: 1. مصوبه يا مصوبات احاله شده، منطبق با احكام اسلام باشد و عدولي از آن نشده باشد كه تشخيص آن به عهدة اكثريت اعضاء فقيه شوراي نگهبان است و حقوقدانان اين شورا در اين مورد حق رأي ندارند. 2. مصوبه يا مصوبات احاله شده تعارضي با اصول قانون اساسي نداشته باشد كه تشخيص آن به عهدة اكثريت اعضاء (اعم از فقها و حقوقدانان) است.4 همچنين شوراي نگهبان نظارت بر انتخابات مجلس خبرگان رهبري، رياست جمهوري و انتخاب نمايندگان مجلس شوراي اسلامي، مراجعه به آراء عمومي و همه‌پرسي را نيز عهده‌دار است.5 تفسير قانون اساسي* به عهدة سه چهارم اكثريت اعضاي شوراي نگهبان است و تصريح آن در اصل 98 قانون اساسي نيز به دليل اهميت آن آمده است.6 مصوبات مجلس شوراي اسلامي بدون تأييد شوراي نگهبان اعتبار قانوني ندارد، مگر در مورد تصويب اعتبارنامة نمايندگان و انتخاب 6 نفر حقوقدان اعضاي شوراي نگهبان.7

در اول اسفند 1358ش فقهاي نخستين دورة شوراي نگهبان قانون اساسي از سوي امام خميني برگزيده شدند كه عبارت بودند از: لطف‌الله صافي، محمد مؤمني، احمد جنتي، ابوالقاسم خزعلي، غلامرضا رضواني و عبدالرحيم رباني شيرازي. بعد از مدتي محمدرضا مهدوي كني و يوسف صانعي جايگزين صافي و رباني شيرازي شدند.8

مهدي هادوي، محسن هادوي، محمد صالحي، حسين مهرپرور، علي آراد و گودرز افتخار جهرمي نيز حقوقدانان نخستين دورة شوراي نگهبان بودند كه در 29 تير 1359ش به عضويت شوراي نگهبان درآمدند.9

 

مآخذ:

  1. فارسي، جلال‌الدين. فرهنگ واژه‌هاي انقلاب اسلامي. تهران: بنياد فرهنگي امام رضا عليه‌السلام، 1374، ص 527.
  2. قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران. اصل 91.
  3. همان. اصل 92.
  4. همان. اصل 94-96.
  5. همان. اصل 99.
  6. همان. اصل 98.
  7. همان. اصل 93.
  8. دارابي، علي. سياستمداران اهل فيضيه. تهران: سياست، 1379، ص 309؛ روزنامة جمهوري اسلامي. ش 102، 10 مهر 1358، ص 2 و 8.
  9. «اين حافظان شرع و قانون»، تهران (ضميمة هفتگي) روزنامة همشهري، ش 109، 20 خرداد 1381، ص 3؛ «گزارش ايران از انتخاب 3 حقوقدان شوراي نگهبان در مجلس هفتم»، روزنامة ايران. ش 2836، تهران: 8 تير 1383، ص 3.
جعفر گلشن