Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

شيخ طوسي، فقيه سد، پنجم هـ.1 ابوجعفر، محمد بن الحسن علي بن الحسن الطوسي از بزرگان شيعه بود.2 كه در سال 385 هجري در طوس يكي از شهرهاي خراسان متولد شد.3 در قاموس الاعلام آمده: طوس از شهرهاي قديم خراسان به فاصلۀ 20 كيلومتري از شمال غربي مشهد مي‌باشد.4 كه از ديرزمان به فاصلۀ نزديكي به مرقد امام رضا(ع) براي شيعيان داراي اهميت بوده.5 و اكنون ويرانه‌هاي آن باقي است.6

شيخ در 23 سالگي رهسپار بغداد گرديد.7 و با شناختي كه از موقعيت علمي و فرهنگي بغداد داشت، در كنار اندوخته‌هاي علمي‌اش در ايران، مدت پنج سال به افتخار شاگردي شيخ مفيد نايل شد.8 و همچنين از محضر درس استاداني چون، حسين بن عبيدالله بن ابراهيم (وفات 411 هـ)، محمد بن محمد بن النعمان (وفات 413 هـ)، علم الهدي ابوالقاسم علي بن الحسين الموسوي (وفات 436هـ) بهره برد.9 و مدت 23 سال (413- 436 ق) از دانش سيد مرتضي در علوم مختلف آن زمان استفاده نمود.10 شيخ مؤسس طريقه و اجتهاد مطلق است و در علوم نقلي به شيخ  مطلق، شيخ الطائفه و شيخ الاماميه معروف است.11

دو كتاب از كتب چهارگانۀ معتبر نزد شيعۀ اماميه را شيخ تأليف كرده، «تهذيب الاحكام» در شرح استاد خود شيخ مفيد و «استبصار» را در اخبار متعارفه و جمع بين آنها نوشته.12

از جمله آثار وي در فقه، سه كتاب نفيس نهايد، مبسوط، خلاف؛ مهم ترين آن‌ها كتاب عدۀالاصول؛13 و اثر قرآن پژوهي او «تبيان» كه جزء كهن ترين تفاسير است، مي‌باشد.14 منصفات شيخ در علم فقه عبارتند از 1- مسألۀ في العمل بخبر الواحد و بيان حجيۀ، 2- النقض علي ابن شادان في مسأله الفاره، 3- عدۀالاصول.15

شيخ مدت دوازده سال پايان عمر خود را در نجف اشرف به تدريس و تأليف گذراند.16 و اولين كسي بود كه در اين شهر مركز علمي ـ ديني تأسيس نمود.17 سرانجام در 75 سالگي در (460 هـ.ق) زندگي را بدرود گفت و بنا به وصيت در منزل خود دفن شد كه بعدها اين خانه به مسجد تبديل شد و اكنون يكي از معروف‌ترين مساجد نجف اشرف مي‌باشد.18

 

مآخذ:

  1. گرجي، ابوالقاسم. تاريخ فقه و فقها. تهران: سازمان مطالعه و تدوين كتب علوم انساني دانشگاههاي (سمت)، 1379، ص183.
  2. همانجا.
  3. همان. ص184.
  4. مدرس، محمدعلي. ريحانۀالادب. ج4، چاپ دوم تبريز، چاپخانۀ شفق، 1324، ص63.
  5. همانجا.
  6. همان. همانجا.
  7. تاريخ فقه و فقها. همانجا.
  8. شهروي، عليرضا. شيخ طوسي، خورشيد ابرار. مركز چاپ و نشر سازمان تبليغات اسلامي، چاپ اول 1373، ص26.
  9. تاريخ فقه و فقها.ص184.
  10. شيخ طوسي، خورشيد ابرار. ص46.
  11. تاريخ فقه و فقها. ص185.
  12. همانجا.
  13. همان. ص18.
  14. همان.ص187.
  15. همان. ص188.
  16. شيخ طوسي، خورشيد ابرار. ص65.
  17. همانجا.
  18. تاريخ فقه و فقها. ص192.
    اسدالله معظمی گودرزی