Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

شِكنْدْ گُمانيك ويچار (šekand gomānik vičār)، يا شكند گمانيك وزار، گزارش گُمانشِكَن، رساله‌اي ديني به زبان پهلوي.

اين رساله در 16700 واژه در نيمة دوم سدة 3ق / 9م توسط مردان فرّخ پسر هرمزدداد نگارش يافته است. متن پهلوي اين گزارش در ايران و سپس در هند با پديد آمدن پازند و ترجمة سنسكريت نابود شد و جز بخشي از آن كه ظاهراً بازنويسي از روي نسخة پازنداست‌، در دست نيست.1

هدف نويسنده از انتخاب نام گزارش گمان‌شكن بر نوشتة خود كنار گذاشتن گمان (شك‌) نوآموزان ‌و شناساندن ارج دين‌ِبِه و كم ارزشي مخالفان دين‌ِبِه و در نهايت دفاع از دوگانه‌پرستي زردشتي و انتقاد از اديان ديگر است‌. بزرگ‌ترين فصل كتاب به اسلام‌، به ويژه فرقة معتزله اختصاص دارد. فصلي از كتاب نيز دربارة خدانشناسان و دهريان است‌. در فصلي ديگر از نهاد بدي و راه رستگاري گفتگو و پاسخ‌هاي اديان را به اين مسئله بررسي مي‌كند... نويسندة كتاب خود را آموزندة فراگيرنده مي‌خواند. نوشتة او هم بهترين نمونة زبان پهلوي و هم نمودار آخرين مرحلة بررسي‌شرع زردشتي است‌.2 با بررسي اين گزارش به بسياري از اصول معتقدات ايرانيان در مسائل فلسفي پي مي‌بريم و با بسياري از اصطلاحات فلسفي در زبان پهلوي آشنا مي‌شويم‌. اين كتاب در 1887 م در بمبئي و بار ديگر در 1945 در پاريس به چاپ رسيد.3

در شكند گُمانيك ويچار، براي اثبات عقايد زردشتي و مبارزه با اديان ديگر از استدلال منطقي استفاده شده است‌. تفاوت اصلي آن با دينكرد در زبان ساده و روان آن است‌.4

 

مآخذ:

  1. سميعي‌، احمد. ادبيات ساساني. تهران‌: دانشگاه آزاد ايران‌، 1355، ص 33.
  2. همان. ص 34.
  3. صفا، ذبيح‌الله‌. تاريخ ادبيات در ايران‌. تهران‌: ابن سينا، 1347، ج‌1، ص 138.
  4. تفضّلي‌، احمد. تاريخ ادبيات ايران پيش از اسلام‌. به كوشش ژاله آموزگار، تهران‌: سخن‌، 1376، ص 163.

    نيز نك‌: تاواديا، ج‌. زبان و ادبيات پهلوي‌. ترجمة س‌. نجم‌آبادي‌، تهران‌: دانشگاه تهران‌، 1355، ص 119ـ126.
ابوالقاسم رادفر