Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

صائب تبريزي (1016 ـ 1081 ق / ؟م) شاعر و از استادان بزرگ سبك هندي در دورة صفوي.

ميرزا محمدعلي متخلص به صائب فرزند ميرزا عبدالرحيم تبريزي اصفهاني در اصفهان پرورش يافت و دانش‌هاي رايج زمان از جمله ادبيات را از استادان گوناگون و خط را از عمويش شمس تبريزي، معروف به شيرين قلم آموخت.1 در 1036 ق / ؟م مقارن با سلطنت جهانگير گوركاني (حك 1014ـ1037 ق / ؟م) به سوي هند به راه افتاد و سر راه چندي در كابل توقف كرد.2 در آنجا با ظفرخان احسن حاكم كابل آشنا شد و از نقدها و اظهار نظرهاي وي در شعرش بهره برد. سپس در اوايل جلوس شاه جهان گوركاني (حك 1037ـ1068 ق / ؟م) همراه ظفرخان به هند رفت و از شاه جهان لقب مستعد خان گرفت.3 پس از شش سال دوري از وطن، پدرش به هند رفت و او را با خود به اصفهان بازگرداند.4 در بازگشت به كشور به دربار شاه عباس دوم صفوي (حك 1052 ـ 1077 ق) پيوست و ملك‌الشعراي دربار وي شد.5 آنگاه باقي عمر را در عزلت و فراغت سپري كرد تا در گذشت. شمار اشعار او را تا 000/300 بيت نوشته‌اند.6 از آثارش مي‌توان ديوان كليات، مثنوي قندهارنامه، مثنوي اياز و محمود و ديوان تركي را نام برد.7 دريافت ذهن نكته ياب و خلاق صائب در قالب الفاظ و تركيب‌هاي نو به غناي زبان فارسي كمك شايان كرده است.8

 

مآخذ:

1ـ صفا، ذبيح‌الله. تاريخ ادبيات در ايران، تهران: فردوس، چ 1، 1364 ش، ‌ج 5، ب 2، ص 1273.

2ـ بيرياي گيلاني (شيدا)، محمد. «نوآوري در شيوة صائب »، ‌صائب و سبك هندي، به كوشش محمد رسول درياگشت، ‌تهران: انتشارات كتابخانة‌مركزي و مركز اسناد دانشگاه تهران، 2535، ‌ص 17.

3ـ زرين كوب، عبدالحسين. سيري در شعر فارسي، تهران: نوين، چ 1، 1363 ش، ص 136، 137.

كارنامة بزرگان ايران، ‌تهران: ادارة كل انتشارات راديو، 1340 ش (تاريخ مقدمه)، ص 290.

5ـ زعيم، فرماه. «صائب: صورتگر نقش آفرين» پردگيان خيال، ارجنامة محمد قهرمان، به درخواست و اشرفا محمدرضا شفيعي كدكني ـ محمد جعفر ياحقي، مشهد: دانشگاه فردوسي ـ‌انجمن آثار و مفاخر فرهنگي خراسان رضوي، چ 1، 1384 ش، ص 81، 82.

6ـ محمدي، محمدحسين. فانوس‌هاي خيال، ‌تهران: جامي، چ 1، 1375 ش، ص 26، 42.

7ـ صائب تبريزي، محمدعلي. ديوان صائب، با حواشي و تصحيح به خط آن استاد، ‌با مقدمه و شرح حال به خامة اميري فيروزكوهي، ‌تهران: خيام، 1345 ش، ص 67ـ 69 (به اختصار).

8ـ يوسفي، ‌غلامحسين. چشمة روشن، تهران: علمي، چ 2، 1369 ش، ‌ص 307.

ابوالقاسم رادفر