Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

صحف ابراهيم، تذكره‌اي عمومي در شرح حال سرايندگان كهن و جديد فارسي گوي،1 تأليف علي ابراهيم خان بنارسي، متخلص به خليل (1148 ـ 1208ق / 1735 ـ 1793م). مؤلف دولتمرد، شاعر و تذكره‌نويس شبه قاره اين تذكره را در 1190ق / 1776م آغاز و در 1206ق / 1791م به نام شاه عالم دوم گوركاني (حك 1173 ـ 1221ق / 1759 ـ 1806م) تمام كرد.2 صحف ابراهيم با شرح حال 3278 شاعر به ترتيب الفباي نام يا تخلص آ‎نان تدوين شده است. تذكره با ابويزيد بسطامي* شروع مي‌شود و با يگانة بلخي پايان مي‌پذيرد.3 مقدمة آن به نثر مصنوع، اما ديگر بخش‌هاي آن به نثري ساده است.4 از ميان مآخذ بسيار آن مي‌توان از انساب سمعاني؛ معجم البلدان ياقوت؛ عالم آراي عباسي؛ ‌مآثر رحيمي؛ منتخب التواريخ بدأوني؛ چهارمقاله* نظامي عروضي؛ تاريخ گزيده؛* ‌تذكرة دولتشاه؛* هفت اقليم؛ * ‌نفحات الانس جامي* ياد كرد.5 صحف ابراهيم بيشترين تعداد سرايندگان و انواع شعر نظير قصيده، ‌غزل، قطعه، رباعي، ترجيع و تركيب بند، مخمس، ‌مسدّس، معمّا و مثنوي را دربر دارد.6 آگاهي‌هاي تاريخي مندرج در اين تذكره به آن ارزش خاصي بخشيده است.7 نسخه‌هاي دست‌نويسي از آن در كتابخانة برلين و در كتابخانه‌هاي خدابخش در پتنا و بانكيپور هندوستان نگهداري مي‌شوند.8 بخش معاصران صحف ابراهيم به اهتمام عابد رضا بيدار در 1978م از سوي كتابخانة خدابخش چاپ شده است.

 

مآخذ:

  1. مصاحب ،‌ غلامحسين. دايرةالمعارف فارسي. ‌تهران: جيبي و فرانكلين، چ3، 1381، ج2، ص1558 (ذيل صحف ابراهيم).
  2. برزگر، « صحف ابراهيم». دانشنامة ادب فارسي (4)؛ ادب فارسي در شبه قاره. به سرپرستي حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، ‌چ1، 1375، ج4، ص1592.
  3. منزوي ،‌احمد. فهرستوارة كتابهاي فارسي. ‌تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگي، چ1، 1376، ج3، ص1926.
  4. برزگر، همان‌جا.
  5. نقوي، عليرضا. تذكرهنويسي فارسي در هند و پاكستان. ‌تهران: علمي، 1343ش / 1964م، ص473.
  6. گلچين معاني، احمد. تاريخ تذكرههاي فارسي. ‌تهران: دانشگاه تهران، 1348، ج1، ص760.
  7. نقوي، عليرضا. همان، ص 475.
  8. گلچين معاني، احمد. همان، ص 762.
ابوالقاسم رادفر