Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

صدر هاشمي، محمد، مورخ و محقق برجستة تاريخ مطبوعات ايران [1284-1344ش].

محمد صدر هاشمي فرزند مهدي در اصفهان زاده شد و در همان شهر به كسب معلومات قديمه پرداخت و سپس به آموزش علوم جديد روي آورد. آنگاه به تهران آمد و تحصيلات خود را در دانشسراي عالي و دانشكدة معقول و منقول به انجام رساند و به اصفهان بازگشت و در وزارت فرهنگ به كار پرداخت و ساليان متمادي در مدارس اصفهان تدريس كرد. در اواخر عمر در دانشكدة ادبيات آن شهر دروس سبك‌شناسي و سخن سنجي را تدريس كرد. سرانجام پس از تحمل يك دوره بيماري سخت در اصفهان درگذشت.

صدر هاشمي از فضلا و دانشمندان طراز اول اصفهان بود. او آثار محققانه و مقالات مفيدي دربارة شهر اصفهان نوشته كه همه حكايت از احاطه و تتبع وسيع او در اين زمينه دارد. مقالات او در اين زمينه نخست در دوره‌هاي مجلة يادگار و سپس در مجلة يغما به چاپ مي‌رسيد. از او چند كتاب به شرح زير منتشر شده است: 1- تاريخ جرايد و مجلات ايران در 4 جلد، [اصفهان از 1327 تا 1332ش]، 2- شعر و شاعري در عصر صفوي، 3- تذكرةالانساب، خاندان مجلسي [چاپ تهران]، 4- عشّاق قندهار ترجمه از اثر كنت دوگو بينو، [اصفهان، 1324ش]، 5- جادوگر مشهور، ترجمة ديگري از آثار گوبينو. مهم‌ترين اثر صدرهاشمي كه باعث جاودانگي او و نامش در ايران و حوزة زبان فارسي است، تاريخ جرايد و مجلات است. در اين كتاب جمعاً 1186 روزنامه و مجله و نشريه را كه تا 1320ش به زبان فارسي در ايران و ساير كشورها از بدو پيدايش صنعت چاپ منتشر شده، معرفي كرده است. اين كتاب در 1364ش توسط انتشارات كمال اصفهان تجديد چاپ گرديد.

وي علاوه بر آن مقالات سياسي و ادبي متعددي هم در جرايد اصفهان به چاپ رساند، از جمله سلسله مقالاتي تحت عنوان «آثار و ابنية اصفهان» در روزنامة سرنوشت. صدرهاشمي به گردآوري كتاب و مجله علاقة فراوان داشت و كتابخانة خوبي فراهم آورد كه پس از مرگ به كتابخانة دانشكدة ادبيات دانشگاه اصفهان واگذار شد.

 

مآخذ:

  1. افشار، ايرج. «تاريخ جرايد و مجلات ايران»، مجلة آينده. سال 12، ش 7 ـ 8 [مهر ـ آبان 1365]، ص 459؛ همو، «محمد صدرهاشمي»، مجلة يغما. سال 18، ش 2 [ارديبهشت 1344]، ص 109؛ نشرية دانشكدة ادبيات اصفهان. سال 2، ش 2 و 3 [1345]، ص 303-304.
سیدعلی آل‌داود