Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

صوراسرافيل، هفته‌نامة صوراسرافيل از نشريات مهم و اثرگذار عصر مشروطيت از 1325ق/ 1907م در تهران به مديريت ميرزا جهانگيرخان شيرازي معروف به صوراسرافيل به طبع مي‌رسيد. جهانگيرخان از مبارزان اصلي راه آزادي و از مشروطه‌خواهان برجستة ايران بود. او در 1292ق در شيراز متولد شد در 1311ق به تهران رفت و در دارالفنون به كسب دانش پرداخت. نخستين  شمارة صوراسرافيل 17 ربيع‌الثاني 1325ق/ 30 مه 1907م انتشار يافت. [افشار، 511]. اين نشريه در شماره‌هاي مختلف بين 8 تا 12 صفحه داشت و در طول دوران انتشار جمعاً 35 شماره از آن در دو نوبت در ايران و اروپا منتشر گرديد. در دورة اول 32 شماره هنگامي كه مجلس اول تشكيل شده بود و مطبوعات به سبب سخت‌گيري‌هاي محمدعلي شاه دوران سختي را مي‌گذراندند انتشار يافت (افشار، ص509). مطالب اصلي اين نشريه به قلم علامه علي‌اكبر دهخداست. ليكن نام دهخدا رسماً از شمارة 15 به بعد به عنوان دبير و نگارنده ياد شده است. اين روزنامه در دوران انتشار چندين بار دچار توقيف و تعطيل شد. نخستين بار پس از نشر 6 شماره در 10 شعبان 1325 مدتي توقيف بود (وحيدنيا، ص219 به بعد) آخرين شمارة صوراسرافيل در 20 جمادي‌الاول 1326 پيش از بمباران مجلس و كشته‌شدن جهانگيرخان منتشر شد. در اثر اين واقعه، دهخدا به خارج از كشور گريخت و نشرية صوراسرافيل در ايران به كلي تعطيل شد. پس از استقرار دهخدا و ياران مشروطه‌‌خواه او، وي با همكاري و كمك مالي معاضد‌السلطنه پيرنيا انتشار مجدد روزنامه را در ايوردون سويس آغاز نمود و جمعاً سه شمارة آن در اين شهر انتشار يافت و با نشر شمارة 35 به كلي تعطيل شد (برون، ص498 به بعد). شمارة اول روزنامه در سويس در غرة محرم 1327ق و آخرين شماره در 15 صفر همان سال منتشر گرديده است.

صوراسرافيل از روزنامه‌هاي مهم عصر مشروطيت است كه با روش انتقادي خود در تنوير افكار عمومي مردم ايران سهم به سزايي ايفا نمود. مطالب اين روزنامه همه در حمايت از مشروطه و مجلس شوراي ملي و حمايت از طبقات محروم جامعه بود و به اين سبب در زماني اندك شهرت فراوان به دست آورد. موضوع ستون اصلي اين نشريه «چرند و پرند» كه به قلم دهخدا نوشته مي‌شد نقد كارهاي ستمگران و جاهلان و زورگويان بود كه با انشائي دلپذير و سبكي جديد و نو و ساده و عوام فهم نوشته مي‌شد و به زودي جاي خود را باز كرد و اهميت فراوان به دست آورد. چرند و پرند نوع تازه‌اي از نقد و بيان مطالب اجتماعي و سياسي بود كه به زبان‌ طنز و فكاهي ارائه مي‌گرديد و خوانندگان بسيار داشت. مقالات سياسي و اجتماعي اين روزنامه هم بي‌ترديد دسته‌اي از طبقات تحصيل كرده را جلب مي‌كرد. (افشار، 529) در اين نشريه مقالاتي هم راجع به سلطنت، تفكيك قوا و ساير موضوعات مربوط به حقوق اساسي درج مي‌گرديد.

شيوة نگارش صوراسرافيل، روان و ساده بود و در روش روزنامه‌نگاري ايران تغييرات عمده‌اي ايجاد كرد، مطالب را با عباراتي خوش و پسنديده به اطلاع عموم مي‌رسانيد. (وحيدنيا، ص219). همراه و همكار اصلي ميرزا جهانگيرخان در ادارة اين نشريه به جز دهخدا، ميرزا قاسم‌خان تبريزي بود كه او هم بعدها ملقب به صوراسرافيل گرديد.

 

مآخذ:

افشار، ايرج. صوراسرافيل. مجلة آينده، سال 5 ش 7- 9 [پائيز 1358]، ص 509- 537؛ برون، ادوارد. تاريخ مطبوعات و ادبيات ايران در دورة مشروطيت. ترجمة محمد عباسي، تهران: بي‌تا، ص 498- 502؛ وحيدنيا، سيف‌الله. مرگ ستارگان. تهران: 1379، ص219- 242.

سیدابوالحسن آل‌داود