Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

فرّخي يزدي، ميرزا محمد (1306ق / 1888م - 1318ش)، شاعر، روزنامه‌نگار، آزاديخواه و سياستمدار.

ميرزا محمد متخلص به فرّخي فرزند محمد ابراهيم يزدي1 در خانواده‌اي تهيدست در يزد به دنيا آمد. تحصيلات مقدماتي را در مدرسة مسيونرهاي انگليسي يزد (مرسلين) به پايان برد. در 15 سالگي به سبب اشعاري كه بر ضد مدير مدرسة خود سرود، از مدرسه اخراج شد. چندي به كارگري پرداخت تا در اوان پيدايش مشروطه به آزاديخواهان پيوست.2 در نوروز 1327ق / 1909م با خواندن اشعاري عليه ضيغم الدولة قشقايي، ‌فرماندار يزد، ‌به زندان افتاد و چنان كه گفته‌اند لبهايش را با نخ و سوزن دوختند. با عزل ضيغم‌الدوله، حاج فخرالملك، ‌فرماندار جديد او را آزاد كرد.3 در اواخر 1328ق / 1910م به تهران آمد و در جرايد اشعار و مقالات مؤثري دربارة آزادي نوشت. در اوايل جنگ بين‌الملل اول مدتي را در عراق گذراند. به سبب مخالفت با قرار داد 1919م وثوق الدوله و كودتاي 1299ش مدت‌ها در زندان به سر برد. در 1300ش روزنامة طوفان* را انتشار داد. اين روزنامه 15 بار توقيف شد.4 در دورة هفتم قانون‌گذاري (1307-1309ش) به نمايندگي از سوي مردم يزد به مجلس شوراي ملي رفت، اما به سبب تهديد جاني، در اواخر اين دوره رهسپار آلمان شد و در آنجا به آزاديخواهان ايراني پيوست. سرانجام به ايران بازگشت و پس از دستگير شدن توسط پليس رضاشاه در زندان با آمپول هوا به قتل رسيد.5 او بزرگ‌ترين غزل‌سراي عصر خود بود.6 برخي از ابياتش به شيوة شاعران سبك هندي است.7 شعرش نابساماني‌ها و نارسايي‌هاي دوره‌اش را به تصوير مي‌كشد.8 كتاب‌شناسي فرخي يزدي توسط حسين مسرّت (يزد، انجمن آثار و مفاخر فرهنگي، 1378ش) به چاپ رسيده است.

 

مآخذ:

  1. حكيميان، ابوالفتح. فهرست مشاهير ايران. تهران: دانشگاه ملي ايران، 1357، ج 2، ص 317.
  2. محمدي، ‌غلامرضا و مسرّت، ‌حسين. شاعر لب دوخته. يزد: انجمن آثار و مفاخر فرهنگي استان يزد و دبيرخانة كنگرة بزرگداشت فرخي يزدي، 1378، ص هفت.
  3. «روزنامه‌هاي قرن بيستم (طوفان)»، ويژه‌نامة كنگرة بزرگداشت فرّخي يزدي. يزد: دبيرخانة كنگرة بزرگداشت فرخي يزدي، 1378، ص 59.
  4. فرخي يزدي، ‌محمد. ديوان فرّخي يزدي. به كوشش حسين مكّي، ‌تهران: اميركبير، 1357، ص 20 و 21.
  5. محمدي، ‌غلامرضا و مسرّت، ‌حسين. همان. ص هفت و هشت.
  6. ادبيات نوين ايران. ترجمه و تدوين يعقوب آژند، ‌تهران: اميركبير، 1363، ص 342.
  7. آرين‌پور، يحيي. از نيما تا روزگار ما. تهران: زوّار، 1374، ج 3، ص 508.
  8. رادفر، ابوالقاسم. «فرخي يزدي روزنامه‌نگاري افشاگر و شاعري مبارز و انقلابي»، ‌خلاصه مقالات كنگرة بزرگداشت فرخي يزدي. يزد، دانشگاه يزد، 1378، ص 67.
    ابوالقاسم رادفر