Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

فرهنگ رشيدي، لغت‌نامة فارسي به فارسي از سدة 11ق.

اين فرهنگ در 1064ق، ‌يعني دو سال پس از تأليف برهان قاطع* در هند توسط عبدالرشيد بن عبدالغفور حسيني مدني تتوي (ز 1069ق) شاعر لغت نويس هندي نوشته شده است.1 اساس فرهنگ رشيدي بر دو فرهنگ جهانگيري* و مجمع الفرس* است، ‌اما چون مؤلف فرهنگ‌نويسي منتقد است، بر آن دو فرهنگ نكته‌ها گرفته است. عبدالرشيد سبب تأليف اثر خود را درازگويي مؤلفان فرهنگ‌هاي ياد شده در حلّ لغات و ناقص بودن اصلاح برخي لغات و اعراب گذاري از سوي آنها دانسته است.2 ترتيب فرهنگ رشيدي ملاحظة ترتيب تهجي حروف اول و دوم است و براي استفاده بر فرهنگ جهانگيري ترجيح دارد. با اين حال، به خوبي برهان قاطع نيست. در واقع فرهنگ رشيدي خلاصة فرهنگ جهانگيري به همراه افزوده‌هايي است.3 به حق اين فرهنگ را كه به تقريب هشت تا نُه هزار لغت دارد، بايد در رديف فرهنگ‌هاي انتقادي جاي داد.4 شاردن[1] جهانگرد فرانسوي از مقدمة فرهنگ رشيدي، ‌نخستين دستور زبان فارسي را در اروپا استخراج كرد. بلاخمن[2] نيز در مقاله‌اي دربارة لغت‌نويسان فارسي از آن ياد كرده است. استينگاس[3] نيز فرهنگ رشيدي را گرانبها مي‌داند. اين فرهنگ را انجمن آسيايي كلكته با تصحيح مولوي ذوالفقار علي مرشد آبادي و مولوي عزيزالدين در دو جلد (1872 تا 1875 م) منتشر كرده است. محمد عباسي هم در 1337 و 1338ش آن را در تهران چاپ كرده است.5

 

مآخذ:

  1. داعي‌الاسلام، ‌محمدعلي. «فرهنگ جهانگيري»، ‌لغتنامه دهخدا. تهران: دانشگاه تهران، 1337ش، ص 218 (مقدمه).
  2. دبيرسياقي، محمد. فرهنگ‌هاي فارسي به فارسي و فارسي به زبانهاي ديگر. تهران: آرا، چ 2، 1375، ص 151.
  3. دانشنامة شبه قاره. به سرپرستي حسن انوشه، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، 1380، بخش 3، ص 1959.
  4. دبيرسياقي، محمد. همان. ص 154.
  5. نقوي، شهريار. فرهنگنويسي در هند و پاكستان. تهران: ادارة كل نگارش وزارت فرهنگ، 1341، ص 103 و 104.

1. Chardin

[2]. Blochman

[3]. Steingass

ابوالقاسم رادفر