Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

فرهنگ نفيسي، كتابي در لغات فارسي و عربي رايج در زبان فارسي، نوشتة ميرزا علي‌اكبر خان نفيسي، ملقب به ناظم‌الاطبّاء.

اين فرهنگ را كه به فرهنگ ناظم الاطباء و فرنودسار نيز شهرت دارد، ميرزا علي اكبرخان نفيسي (د 1303ش)، از پزشكان مشهور دورة ناصري و صاحب آثار بسيار در اوايل سدة 14ق تأليف كرده است.1 وي در پنجاه سالگي تأليف اين اثر را آغاز كرد و پس از بيست و پنج سال تأليف آن را به پايان رساند. نسخة اصلي كتاب شامل 4 مجلّد بزرگ است كه بخش بزرگي از آن به خطّ مؤلف نوشته شده است.2 اين فرهنگ حاوي 99552 لغت عربي و 58879 لغت فارسي است و روي هم 158431 لغت دارد. افزون براين، در آن لغاتي از تركي، ‌يوناني و جز آنها آمده است. گه گاه نيز خلاصه‌اي از علوم و آگاهي‌ها به روش دايرةالمعارف در آن نقل شده است. گاه به اسامي تاريخي و جغرافيايي ايران و اسلام و ممالك ديگر نيز نظر دارد.3 نفيسي در تأليف فرهنگ خود از كتاب‌هاي معتبر لغت عرب مانند قاموس، شرحِ قاموس، صِحاحُاللُغه، مَجمعُالْبَحرين و مُنتهيالأرب و نيز كتاب‌هاي لغت فارسي نظير برهان قاطع، فرهنگ انجمن آراي ناصري، فرهنگ رشيدي و فرهنگ سُروري استفاده كرده است. همچنين چند فرهنگ بزرگ فارسي را كه خاورشناسان نوشته‌اند، مانند فرهنگ فارسي به انگليسي ريچاردسن[1]، جانسن[2] و استينگاس[3] در دست داشته است.4 فرهنگ نفيسي را نخستين بار ‌سعيد نفيسي، فرزند مؤلف، ميان 1318 تا 1343ش در 5 مجلّد با مقدمة محمدعلي فروغي به چاپ رساند. بار ديگر آن را كتابخانة خيام تهران منتشر كرد.5

 

مآخذ:

  1. مرادي، ‌نورالله. مرجع شناسي.، ‌تهران: فرهنگ معاصر، 1372، ص 141.
  2. نفيسي، سعيد. «فرهنگ ناظم الاطباء»، لغت نامه دهخدا. تهران: دانشگاه تهران، 1337، ص 223 و 224 (مقدمه).
  3. دبيرسياقي، ‌محمد. فرهنگ‌هاي فارسي و فرهنگ‌گونه‌ها. تهران: اسپرك، 1368، ص 200.
  4. مرادي. همان. ص 141و 142.
  5. دبيرسياقي. همان. ص 201.

[1]. Richardson

[2]. Johnson

[3]. Steingass

ابوالقاسم رادفر