Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

فروغي، محمدحسين. محمدحسين فروغي ملقب به ذكاء الملك و متخلص به اديب از نويسندگان، اديبان و روشنفكران عصر ناصري در اصفهان متولد شد. پدرش آقا محمدمهدي ارباب از فضلاي آن شهر بود. ذكاء‌الملك پس از كسب دانش‌هاي مقدماتي براي تكميل آموخته‌ها روانة عتبات عاليات گرديد و پس از بازگشت در ايران مدتي حرفة تجارت را پيشه كرد و سپس به خدمت دستگاه دولتي درآمد و پس از آشنايي با محمدحسن خان اعتمادالسلطنه در زمرة دستياران اصلي او درآمد و مديريت روزنامه اطلاع را برعهده گرفت و گاه مقالاتي هم در آن نشريه مي‌نوشت. در دورة مظفرالدين شاه مدتي در مدرسة سياسي، ادبيات تدريس كرد و در همان هنگام نشرية تربيت را تأسيس نمود [صدرهاشمي 2/122] به جز اين دو نشريه، فروغي چند روزنامه و مجلة ديگر دائر نمود كه به نسبت از اهميت كمتري برخوردار بودند. تربيت در شمار نشريات بسيار معتبر و مفيد دورة قاجار بود و در گرايش مردم كتاب‌خوان به نشريات تأثير مهمي داشت. فروغي در آن مطالبي مي‌آورد كه در ديگر نشريات آن زمان به آن‌ها توجه نشده است. روزنامة تربيت از 1314 تا 1325ق به طور مرتب انتشار يافته است. از مشاغل ديگر فروغي، مديري دارالطباعه و دارالترجمه دولتي بود و اين عناوين را اعتمادالسلطنه به او سپرد (بامداد 3/385)، و فروغي در اين مدت همكاري برخي كتاب‌ها تأليف كرد كه اكنون به نام اعتمادالسلطنه شهرت پيدا كرده است. ميرزا محمدحسين فروغي سرانجام در 1325ق در هفتاد سالگي درگذشت (بامداد 3/388، فروغي، محمود، ص هفت) برخي شعرا در مرگ او مرثيه سرودند از جمله ميرزا جهانگيرخان در شمارة 15 صوراسرافيل مطلبي در گزارش مرگ او نوشت و ابراز تأسف بسيار كرد. (صدرهاشمي 2/123).

 

مآخذ:

صدرهاشمي، محمد. تاريخ جرائد و مجلات ايران. اصفهان: 1363، ج2/122- 124؛ فروغي، محمدعلي. مقالات فروغي. به اهتمام حبيب يغمائي و با مقدمة محمود فروغي، تهران: مقدمه  ص‌ 6 به بعد؛ بامداد، مهدي. تاريخ رجال ايران. تهران: زوار، 1347، ج3/384- 388.

ربابه افلاکی