Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

فكري ، مرتضي قلي‌خان ملقب به مؤيدالممالك 1287ق/ - 1386م- 1335ق/ 1916م نويسنده، نمايشنامه‌نويس، روزنامه‌نگار، بازيگر، كارگردان تئاتر.

مرتضي قلي‌خان فرزند ميرزاعلي اميرالامرا پدر غلامعلي فكري، در تهران متولد شد در دارالفنون تحصيل كرد. بعد وارد خدمات دولتي شد و مشاغل مهمي مانند حكومت مازندران، عراق، گلپايگان و مانند آنها را عهده‌دار شد.1 پس از استعفا از مشاغل دولتي در دو زمينة روزنامه‌نگاري و نمايشنامه‌نويسي به فعاليت پرداخت و روزنامة صبح صادق را منتشر كرد و با نوشتن مقالاتي عليه استبداد محمدعلي شاه در آن روزنامه توقيف شد و به همراه داماد خود ميرزرا جواد تبريزي (سردبير روزنامه) متواري و به شهرهاي بادكوبه، بخارا، سمرقند و سپس شام، تركيه و مصر رفت.2 پس از پايان استبداد صغير به ايران بازگشت و روزنامة پليس ايران كه وابسته به حزب اعتداليون، يعني حزب طرفدار دولت جديد بود در 4 ذيحجه 1327ق به مديري خود منتشر كرد.3 اين روزنامه را هم وثوق‌الدوله توقيف كرد و مؤيدالممالك براي بار سوم در 1291ش( 1331ق/ 1913م) روزنامه‌‌ي با نام «ارشاد» با همان خط مشي دو روزنامه قبلي تأسيس كرد و در آن بخشي به نمايشي اختصاص داد و چند نمايشنامه از آثار خود را در آن چاپ كرد سپس با تأسيس «شركت نمايشي عالي ارشاد»، فعاليت‌هاي نمايشي خود دنبال كرد و گسترش داد و با همكاري گروه‌هاي نمايشي انجمن اخوت، تئاتر ملي و كمدي ايران به اجراي نمايش‌نامه‌هايي از گذشته‌هاي پرداخت

سيروس كبير (1332ق)، سرگذشت يك روزنامه‌نگار (1332ق)، سرگذشت يك روزنامه‌نگار (1332ق) عشق پيري (1332ق)، حكام قديم، حكام جديد (1334ق) سه روز در ماليه (1334ق).4 3 نمايشنامة اول را به صورت پاورقي در روزنامة ارشاد چاپ و منتشر كرد و در نمايشنامة سيروس كبير، در نقش پرگزاسب، وزير سيروس به روي صنه رفت.5

نمايشنامة كري حكام قديم و حكام جديد، بهترين نمايشنامه‌ي اوست كه در 3 پرده تصنيف شده و در آن وضع نابسامان حكومت پيش از انقلاب مشروطه نشان داده شده است.6  

او در سن 49 سالگي و به مرض حصبه در تهران در گذشت.


منابع و مآخذ:

  1. جنتي عطايي، ابوالقاسم: بنياد نمايش در ايران، تهران. صفي‌عليشاه، چاپ دوم 1356ص 116.
  2. اسكويي، مصطفي: سيري در تاريخ تئاتر ايران، تهران نشر آناهيتا- اسكويي، 1378، ص 197 تا 199.
  3. آرين‌پور، يحيي: از صبا تا نيما، تهران، شركت سهامي كتابهاي جيبي، چاپ چهارم 1355، ص 2/110.
  4. اسكويي، همان، ...................
  5. جنتي عطايي، همان، ..............
  6. اسكويي، مصطفي: سيري ... همان صص .........
  7. ملك‌پور، جمشيد. ادبيات نمايشي در ايران، تهران: توس 1363، 2/158.
  8. جنتي عطايي، همان‌‌جا.
    محمود عزیزی و کاظم شهبازی