Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

قاآني (29 شعبان 1223-1270ق / 20 اكتبر 1808-1854م)، شاعر، نويسنده.

ميرزا حبيب شيرازي متخلص به حبيب و قاآني از شاعران عهد خاقان و قسمتي از دوران ناصري بود. در شيراز به دنيا آمد.1 پدرش ميرزا محمدعلي متخلص به گلشن از طايفة زنگنه بود.2 در هفت سالگي به مكتب رفت و در 11 سالگي پدرش را از دست داد. پس از آن در مدرسة بابلة شيراز به تحصيل پرداخت. مدتي نيز در اصفهان رياضي و معارف اسلامي آموخت.3 سپس نزد حسنعلي ميرزا شجاع السلطنه والي خراسان رفت و تخلص قاآني را براي خود از نام پسر او، اوكتاي قاآن برگزيد.4 در 1242ق / 1826م همراه حسنعلي ميرزا رهسپار كرمان و يزد شد. پس از آن به ترتيب به دربار فتحعليشاه، محمدشاه و ناصرالدين شاه پيوست و از آنان نوازش ديد. سرانجام با بيماري ماليخوليا درگذشت.5 قاآني در قصيده از شاعران سبك خراساني بود و در مسمط نيز از منوچهري پيروي مي‌كرد.6 زبان‌هاي عربي و تركي را نيز به خوبي مي‌دانست و با فقه، اصول، ‌حكمت، ‌كلام، تفسير، ‌حديث، تاريخ و موسيقي كاملاً آشنا بود.7 ديوان اشعار او شامل حدود 22000 بيت و سرشار از مدايح شاه، ‌وزير و بزرگان است؛8 پريشان؛ كه نثري آميخته به نظم دارد و به شيوة گلستان سعدي و به نام محمدشاه قاجار در تهران تأليف شده؛9 مقدمه بر ديوان فريدون ميرزا قاجار؛ ‌رساله در علم شانه بيني؛ رساله در هندسة جديد و چندين مقالة مختلف از آثار او هستند.10

 

مآخذ:

  1. زرين‌كوب، عبدالحسين. سيري در شعر فارسي. تهران: نوين، ‌چ 1، 1363، ص 174.
  2. محجوب، محمدجعفر. مقدمه بر ديوان حكيم قاآني شيرازي. تهران: اميركبير، 1336، ص پنج (مقدمه).
  3. آرين پور، يحيي. از صبا تا نيما. تهران: جيبي، 1351، ج 1، ص 93.
  4. صفايي، ‌ابراهيم. نهضت ادبي ايران در عصر قاجار. تهران: ابن سينا، چ 2، بي تا، ص 64 و 65.
  5. آرين پور. همان. ص 94ـ 96.
  6. احمدي، احمد و رزمجو، حسين. سير سخن. مشهد: باستان، 1345، ج 1، ص 173.
  7. محجوب. همان. ص 7.
  8. يوسفي، غلامحسين. چشمة روشن. تهران: علمي‌، چ 1، 1367، ص 325.
  9. حاكمي‌، ‌اسماعيل. گزيده‌اي از نثرهاي مصنوع و مزين. ‌تهران: دانشگاه تهران، 1364، ص 162.
  10. بهار‌(ملك الشعرا)، محمدتقي. سبك شناسي. تهران: كتابهاي پرستو، چ 3، 1349، ج 3، ص 333.
ابوالقاسم رادفر