Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

قابوس‌ بن‌ وُشْمگير (د 403ق / 1012م)، ملقب به شمس‌المعالي‌ حاكم‌، نويسنده‌، شاعر، خوشنويس‌

قابوس‌ بن‌ زيار چهارمين‌ و مشهورترين‌ امير آل‌زيار (حك‌ 366-371 و 388-403ق / 977-981 و 998-1011م) بود. پس‌ از مرگ‌ وشمگير در 357ق / 968م پسر بزرگش‌ بيستون‌ به‌ امارت‌ گرگان‌ و طبرستان‌رسيد. اما در 366ق قابوس‌ با ياري‌ سامانيان‌ او را خلع‌ و خود به‌ تخت‌ نشست‌.1

قابوس‌ در 369ق / 979م در جنگ‌ فخرالدوله‌ ديلمي‌ با برادرانش‌ عضدالدوله‌ و مؤيدالدوله‌ به‌ كمك‌ اوبرخاست‌. در 371ق پس‌ از شكست‌ از عضدالدوله‌، همراه‌ فخرالدوله‌ به‌ نيشابور گريخت و 18 سال در آنجا در پناه‌ سامانيان‌ زيست‌.2 در 388ق بار ديگر بر گرگان‌ و طبرستان‌ استيلا يافت‌ و تا 403ق در آنجا حكومت‌ كرد.3 در همين‌ سال‌ با همدستي‌ برخي‌ از سرداران‌ و پسرش‌ منوچهر در قلعة ‌«جِناشْك‌»، ميان جرجان و استرآباد، محبوس‌ و سپس‌ كشته‌ شد.4

وي‌ از نوابغ‌ دورة‌ خود بود. افزون‌ بر ادب‌ و انشاي فارسي‌ در نظم‌ و نثر عربي‌ دستي‌ داشت‌. خط‌ ثلث‌ و نسخ‌ را نيز نيكو مي‌نوشت‌. رسائل‌ او در مجموعه‌اي‌ به‌ نام‌ كمال‌البلاغه‌ توسط‌ ابوالحسن‌ علي‌ بن‌محمد يزدادي‌ گردآوري‌ و چاپ‌ شده‌ است‌.5

آرامگاه او در گنبد قابوس‌ ساختة‌ خود او و از مهم‌ترين‌ بناهاي‌ ايران‌ در سدة ‌4 ق است.6 ابوريحان‌ بيروني‌ الآثارالباقية را در 390ق / 1000م به‌ نام‌ وي‌ نوشت‌.7

 

مآخذ:

  1. مصاحب‌، غلامحسين‌. دايرة‌المعارف‌ فارسي‌. تهران‌: جيبي، 1381، ج‌ 2، ص‌ 1983.
  2. بياني‌، مهدي‌. كارنامة‌ بزرگان‌ ايران‌. تهران‌: ادارة‌ كل‌ انتشارات‌ و راديو، 1340، ص‌ 98.
  3. صفا، ذبيح‌الله‌. تاريخ ادبيات‌ در ايران‌. تهران‌: فردوسي، 1363، ج‌ 1، ص‌ 212.
  4. بياني‌. همانجا.
  5. حكيميان‌، ابوالفتح‌. فهرست‌ مشاهير ايران‌. تهران‌: دانشگاه‌ ملي‌، 1357، ج‌2، ص‌ 57.
  6. خانلري‌(كيا)، زهرا. فرهنگ‌ ادبيات‌ فارسي‌. تهران‌: بنياد فرهنگ‌ ايران‌، 1348، ص‌ 306.
  7. اقبال‌‌آشتياني‌، عباس‌. تاريخ‌ مختصر ادبيات‌ ايران‌. به‌ كوشش‌ ميرهاشم‌ محدث‌، تهران‌: هما، 1376، ص‌ 140.
ابوالقاسم رادفر