Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

قاضي طباطبايي، سيد محمدعلي، (1332ق / 1914م – 1358ش)، عالم، فقيه، امام جمعة تبريز و اولين شهيد محراب.

از علما و فقهاي خطة آذربايجان بود. وي در تبريز به دنيا آمد.1 پدرش سيد باقر قاضي طباطبايي از علماي به نام و فقهاي طراز اول آذربايجان بود.2 سيد محمدعلي پس از فراگيري علوم مقدماتي نزد پدر و عمو، براي تحصيل علوم ديني وارد مدرسة طالبية تبريز شد.3 در 1359ق / 1318ش براي تكميل دانسته‌ها، به قم رفت و نزد استاداني همچون آيت‌الله خميني،* سيد محمد حجت و سيد حسن صدر و سيد محمدرضا گلپايگاني به كسب علوم پرداخت.4 در 1327ش رهسپار نجف شد و در آنجا از محضر استاداني همچون سيد ابوالقاسم خويي* و شيخ محمدحسين كاشف‌الغطا* بهره برد و به درجة اجتهاد نائل آمد.5 در 1331ش به زادگاهش بازگشت و به فعاليت‌هاي ديني، سياسي و علمي مشغول شد. او امامت جماعت  مساجد مقبره و شعبان را در آنجا عهده‌دار بود.6 از او بيش از 40 كتاب بر جاي مانده است كه تاريخ قضا در اسلام، الاجتهاد و التقليد، المباحث الاصولية، حديقة الصالحين، اجوبة الشبهات الواهيه از جمله آن‌هاست.

قاضي طباطبايي با ورود به ايران فعاليت‌هاي سياسي خود را بر ضد رژيم پهلوي آغاز و در قيام 15 خرداد* 1342ش نقش‌آفريني كرد. در 13 آبان 1342ش به عنوان رهبر نهضت مذهبي در آذربايجان دستگير و به زندان قزل قلعة تهران منتقل شد كه بيش از دو ماه به طول انجاميد و با ضمانت برادرش آزاد شد.7 به دنبال آن چند بار ديگر هم دستگير شد، تا اين كه در 11 آذر 1343ش پس از يكسال تبعيد و دستگيري‌هاي مكرر، به عراق تبعيد شد.8 در آنجا فرصت يافت تا ارتباط بيشتري با امام خميني برقرار كند. در شهريور 1344ش دوران تبعيد به سر آمد و به تبريز بازگشت.9

پس از آن فعاليت‌هاي سياسي خود را شدت بيشتري بخشيد. در 30 آذر 1347ش به جرم مخالفت با نظام حاكم و اظهار مطالبي بر ضد اسرائيل، دستگير و به كرمان و زنجان تبعيد شد.10 پس از آزادي در آذر 1348ش، به فعاليت‌هايش تداوم بخشيد و از رهبران نهضت امام خميني در آذربايجان گرديد و تا پيروزي انقلاب اسلامي، ساماندهي مبارزات مردم آن منطقه را عهده‌دار بود. با پيروزي انقلاب اسلامي، در مرداد 1358ش از سوي امام خميني به امامت جمعة تبريز منصوب و به عنوان نمايندة ايشان در آنجا انتخاب شد11 و در دهم آبان 1358ش بعد از اقامة نماز مغرب و عشاء در مسجد شعبان تبريز، هنگام بازگشت به منزل به دست يكي از اعضاي گروه فرقان* به شهادت رسيد. پيكرش در مسجد مقبره به خاك سپرده شد.12

 

مآخذ:

  1. نيكبخت، رحيم؛ اسماعيل‌زاده، صمد. زندگي و مبارزات شهيد آيت‌الله قاضي طباطبايي. تهران: مركز اسناد انقلاب اسلامي، 1380، ص 92.
  2. جوانشير، كريم. نامداران راحل، زندگي‌نامة چهل تن از مشاهير شيعه. تهران: سالار، 1375، ص 275؛ آقا شيخ محمد، مريم؛ نوري‌نشاط، سعيد. گلزار مشاهير ـ زندگي‌نامة درگذشتگان مشاهير ايران (1358-1376). تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگي ايران، 1377، ص 64.
  3. نيكبخت، رحيم؛ اسماعيل‌زاده، صمد. همان. ص 96 و 97؛ ياران امام به روايت اسناد ساواك، كتاب سيزدهم (جلوة محراب شهيد آيت‌الله سيد محمدعلي قاضي طباطبايي). تهران: مركز بررسي اسناد تاريخي وزارت اطلاعات، 1378، ص 4.
  4. جوانشير، كريم. همان. ص 275؛ جلوة محراب. همان. ص 4 و 5؛ آقا شيخ محمد. همان. ص 64.
  5. جلوة محراب. همان. ص 5.
  6. جوانشير. همان. ص 276.
  7. آقا شيخ محمد. همان. ص 64.
  8. همانجا؛ جوانشير. همان. ص 277؛ جلوة محراب. همان. ص 12.
  9. نيكبخت. همان. ص 219.
  10. جلوة محراب. همان. ص 12-14.
  11. همان. ص 15-17.
  12. رباني‌خلخاني، علي. شهداي روحانيت در يكصد سالة اخير. ج1، ص 262-263.
جعفر گلشن