Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

قشم، نام شهرستان، شهر و بزرگ‌ترين جزيرة خليج ‌فارس، واقع در استان ساحلي هرمزگان.

شهرستان قشم، برابر با آخرين تغييرات تقسيمات كشوري، داراي 4 شهر، 3 بخش و 7 دهستان است.1 اين شهرستان كه از چهار جزيره تشكيل شده، از شمال با شهرستان بندرعباس، از غرب، جنوب غرب و جنوب با شهرستان‌هاي بندر لنگه و ابوموسي و كشور عمان و از شرق با شهرستان ميناب همسايه است.2

شهر قشم، در شرقي‌ترين قسمت جزيره با مختصات جغرافيايي "45 '16 ْ56 طول شرقي و "30 '57 ْ26 عرض شمالي و ارتفاع 10 متر از سطح دريا با آب و هوايي خشك و بسيار گرم در 25 كيلومتري جنوب مركز استان3 (بندرعباس) و در فاصلة 1308 كيلومتري از تهران، از طريق راه زميني و دريايي، قرار دارد.4 در سال‌هاي اخير با تأسيس مراكز رفاهي، آموزشي و تجاري، امكانات مناسبي براي توسعة منطقه فراهم آمده است. جمعيت قشم در سرشماري 1375ش تعداد 13556 تن بوده است كه طبق برآوردها، اين تعداد در 1384ش به 18449 تن رسيده است.5

جزيرة قشم، جزيره‌اي است كه مركز شهرستان (قشم) و چند بخش و دهستان در آن قرار دارد. درازي جزيرة قشم از شمال شرقي به جنوب غربي، 5/107 كم و عرض متوسط آن حدود 15 كم، داراي 1491 كم مساحت و بلند‌ترين نقطة آن 397 متر است. اين جزيره پوشيده از تپه‌ماهور، داراي آب و هوايي گرم و خشك و زمين‌هايي غالباً غير قابل كشت است كه قسمت‌هايي از آن را نمكزار تشكيل مي‌دهد.6 اين جزيره با نام‌هاي بسياري از جمله آبان، ابركانان، كشم، بُرخت، كيش، باسعيدو، لافت، جَسَم، جاسمي، جزيرة الطويله و...

خوانده مي‌شد7 و به همراه جزيره‌هاي هنگام، هرمز و لارك، جزاير اربعه نيز ناميده مي‌شدند.8 حمدالله مستوفي از اين جزيره با نام ابركافان ياد مي‌كند: «جزيره‌اي است هشت فرسنگ در سه فرسنگ مردم آن‌جا بيشتر شرير و دزد باشند».9 لسترنج به نقل از چند منبع تاريخي ديگر مي‌نويسد: «جزيرة بزرگي كه در قسمت تنگ خليج ‌فارس واقع است و امروز كشم ناميده مي‌شود و آن را جزيرة طويله هم مي‌گفتند ظاهراً بايد همان جزيره‌اي باشد كه در كتب مرجع ما  در قرون وسطي به اسامي مختلف: جزيرة بني (يا ابن) كوان، جزيرة ابركافان و جزيرة ابركمان ذكر شده است...».10 اين جزيرة ايراني در سده‌هاي اخير بارها بين پرتغالي‌ها، انگليسي‌ها، اعراب و ايراني‌ها دست به دست مي‌شده است.11

 

مآخذ:

  1. دفتر تقسيمات كشوري. جدول تقسيمات كشوري. تهران: 1383، وزارت كشور.
  2. سازمان نقشه‌برداري كشور. نقشة تقسيمات كشوري. تهران: 1383، سازمان نقشه‌برداري كشور (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور، 1383.
  3. جعفري، عباس. گيتا‌شناسي ايران. دايرةالمعارف جغرافيايي ايران. ج3، چ1، تهران: 1379، گيتا‌شناسي، ص926.
  4. سازمان حمل و نقل و پايانه‌هاي كشور (وزارت راه و ترابري). اطلس جاده‌هاي ايران (ويرايش دوم). تهران: 1380، همشهري، ص134.
  5. مركز آمار ايران. بازسازي و برآورد جمعيت شهرستان‌هاي كشور. تهران: 1383، مركز آمار ايران، ص231-232.
  6. منبع3. همان‌جا.
  7. چكنگي، عليرضا. فرهنگنامة تطبيقي نام‌هاي قديم و جديد مكان‌هاي جغرافيايي ايران و نواحي مجاور. چ1. مشهد: 1378، آستان قدس رضوي (بنياد پژوهش‌هاي اسلامي)، ص188-189؛ استرابو. جغرافياي استرابو. سرزمين‌هاي زير فرمان هخامنشيان. ترجمة همايون صنعتي‌زاده، تهران: 1382، بنياد موقوفات محمود افشاريزدي، ص371؛ مسعودي، علي بن حسين. المسالك و الممالك. به كوشش ايرج افشار، تهران: 1340، بنگاه ترجمه و نشر كتاب، ص108.
  8. سديد‌السلطنه، محمّدعلي. بندرعباس و خليج‌فارس. تصحيح احمد اقتداري، تهران: 1342، ابن‌سينا، ص2.

    ــ   مستوفي‌قزويني، حمدالله. نزهةالقلوب. به تصحيح و تحشيه دكتر محمّد دبيرسياقي، چ1. قزوين: 1381، حديث امروز، ص196.

    ــ  لسترنج، گاي. جغرافياي تاريخي سرزمين‌هاي خلافت شرقي. ترجمة محمود عرفان، چ6، تهران: 1383، شركت انتشارات علمي و فرهنگي، ص282.
  1. مجتهد‌زاده، پيروز. جغرافياي سياسي تنگة هرمز. ترجمة محسن صغيرا، چ1، اصفهان: 1371، صغير، ص16.
    غلامرضا زعیمی