Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

قيام 15 خرداد 1342ش، خيزشي به رهبري (امام) خميني در مخالفت با سياست‌هاي حكومت محمدرضا شاه پهلوي*.

اين قيام از نقاط عطف تاريخ معاصر ايران، به خصوص مبارزه بر ضد رژيم پهلوي در قالب نهضت امام خميني است كه نقطة شروع انقلاب اسلامي ايران در 1357ش نيز محسوب مي‌شود. مخالفت‌هاي امام خميني و ساير علما و روحانيون با لايحة انجمن‌هاي ايالتي و ولايتي، انقلاب سفيد* و رفراندوم آن در 6 بهمن 1341ش، حكومت پهلوي را بر آن داشت تا به مقابله با علماي روحاني بپردازد،1 از اين رو، در پي تحريم برگزاري جشن در عيد نوروز 1342ش از سوي امام خميني، مأموران حكومت به مدرسة فيضية قم حمله بردند و به ضرب و شتم و بازداشت روحانيون پرداختند. در پي آن، امام به شدت، حكومت را مورد حمله و انتقاد قرار داد و در نطق تاريخي خويش در 13 خرداد 1342ش (عاشوراي 1383ق) شخص شاه را مسئول تمامي مسائل پيش آمده دانست و بر ضد او و سياست‌هايش به سخنراني پرداخت.2 از سوي ديگر مردم شهرهاي مختلف به خصوص تهران در همين روز به راهپيمايي و تظاهرات گسترده در سطح شهر بر ضد حكومت پرداختند. در مقابل اين مخالفت‌هاي آشكار، مأموران حكومتي امام خميني را در بامداد 15 خرداد دستگير و به تهران منتقل كردند. خبر بازداشت امام موجي از اعتراض در شهرهاي قم و تهران و ديگر شهرها بلند كرد و تظاهرات و راهپيمايي سراسري شكل گرفت. مأموران حكومت با شليك گلوله عدة بسياري از مخالفان را به قتل رساندند و قيام مردم را سركوب كردند.3 پس از پيروزي انقلاب اين روز از سوي امام خميني عزاي عمومي اعلام شد

 

مآخذ:

  1. نجاتي، غلامرضا. تاريخ سياسي بيست و پنج سالة ايران، از كودتا تا انقلاب. تهران: رسا، 1371، ج 1، ص 220-225؛ حسينيان، روح‌الله. سه سال ستيز مرجعيت شيعه (1341-1343). تهران: مركز اسناد انقلاب اسلامي، 1382، ص 126-147.
  2. نجاتي. همان. ص 226-237.
  3. فراتي، عبدالوهاب. تاريخ شفاهي انقلاب ايران (از مرجعيت امام خميني تا تبعيد). تهران: مركز اسناد انقلاب اسلامي، 1379، ص 101-162؛ منصوري، جواد. تاريخ قيام پانزده خرداد به روايت اسناد. تهران: مركز اسناد انقلاب اسلامي، 1377، ج 1، ص 616-641.
جعفر گلشن