Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

لاادريه، Agnosticists، در فلسفه، به معني قائلين به «نمي‌دانم». گروهي از انديشمندان يونان باستان كه از آنان با نام سوفسطائيان ياد شده است، به انكار وجود اشياء و يا/ هم علم به وجود آن‌ها پرداختند. استدلال آنان چنين بود كه چون در آن‌چه از حس به دست مي‌آيد شك راه دارد، و چون آراء و عقايد نيز متفاوت و گوناگون است، بنابراين اين هيچ‌گونه يقين و قطعيتي به وجود اشياء جهان و يا راهي به شناخت آن‌ها وجود ندارد.1 آنان در پاسخ اين اشكال كه همين حكم به عدم قطعيت، حاوي قطعيت و يقين و بنابراين متناقض است، پاسخ مي‌دهند كه اين حكم نه به قطعيت بلكه به شك مي‌انجامد و باز در همان شك هم شك مي‌كنيم و تا بي‌نهايت؛ به اين ترتيب هرگز هيچ چيز به اثبات نخواهد رسيد.2

در دوران‌هاي جديد نيز گروهي از انديشمندان به اين مذهب گرويدند و به انكار قدر عقل و توانائي آن بر شناخت و يا انكار مطلق هرگونه شناخت يقيني و يا انكار مابعد الطبيعه (متافيزيك) پرداختند. چون نزد اينان مسئله‌اي مابعدالطبيعي طرح شود، در نفي يا اثبات پاسخي نمي‌دهند و به لاينحل بودن آن قائل مي‌گردند. در مكتب‌هاي جديد اروپائي همچون انديشه‌هاي اگوست كنت، هربرت اسپنسر و به ويژه مذهب نقادي كانت، عقل و توانائي‌هاي آن، در هر يك به گونه‌اي به چالش كشيده شده‌اند.3

 

مآخذ:

  1. تفتازاتي. شرح العقائد النسفيه. قاهره: 1329ق، 1/35.
  2. تهانوي. كشاف اصطلاحات الفنون. به كوشش جمعي از دانشمندان، كلكته: 1862م، 1/665- 666.
  3. صليبا، جميل. المعجم الفلسفي. بيروت: 1982، 2/258.
منوچهر پزشک