Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

لرستان، نام استاني است در غرب كشور و به مركزيت شهر خرم آباد (← خرم آباد).

اين استان از جنوب با استان خوزستان، از غرب با استان ايلام، از شمال غرب با استان كرمانشاه، از شمال با استان همدان، از شمال شرق با استان مركزي، از شرق با استان اصفهان، از جنوب شرق با استان چهارمحال و بختياري همسايه است.1

استان لرستان با مختصات جغرافيايي '40 ˚32 تا '23 ˚34 عرض شمالي و'50 ˚46 تا '01 ˚50 طول شرقي و وسعت 28392 كم‍2، 7/1 درصد از مساحت كشور را تشكيل مي‌دهد.2

اين استان بر اساس آخرين تغييرات در تقسيمات كشوري، داراي 9 شهرستان، 26 بخش، 83 دهستان و 23 شهر است. نام‌هاي شهرستان‌هاي استان عبارتند از: ازنا، اليگودرز، بروجرد، پلدختر، خرم آباد، دلفان، درود، سلسله و كوهدشت. تمامي شهرستان‌هاي استان لرستان، به جز دلفان و سلسله كه داراي مركزيتي به نام‌هاي نورآباد و الشتر هستند، بقيه شهرستان‌ها مركزيتي همنام با شهرستان خود دارند.3

استان لرستان سرزميني كوهستاني است كه مركز و اطراف ان را كوه فراگرفته است. به جز چند دره آبرفتي و چند دشت محدود، منطقه هموار ديگري در اين استان ديده نمي‌شود. بلندترين نقطه استان اُشْتُرانْكوُه به ارتفاع 4050م‍ است كه در 20 كيلومتري جنوب شرقي شهر ازنا واقع شده و پست‌ترين نقطه آن نيز در جنوب استان قرار دارد كه داراي 500م‍ ارتفاع از سطح دريا است.4

همچنين كوه گَرين به ارتفاع 3645م‍ در فاصله 42 كيلومتري شمال اَلَشْتَر، كوه چال خَلَم (چال غلام) به ارتفاع 2378م‍ در فاصله 10 كيلومتري جنوب غربي نورآباد، كوه گُل عَنّاب به ارتفاع 2476 در فاصله 16 كيلومتري جنوب غربي نورآباد، كوه ضَحّاك به ارتفاع 2246م‍ در فاصله 15 كيلومتري شمال نورآباد و... از جمله ارتفاعات مهم استان لرستان به شمار مي‌آيند.5

استان لرستان در حوضة آبريز خليج فارس و درياي عمان قرار دارد. تعداد 23 رودي كه در سطح استان جاري هستند، در نهايت به حوضه‌هاي رودهاي دز و كرخه پيوسته و پس از ورود به استان خوزستان، به خليج فارس مي‌پيوندند. مهم‌ترين رودهاي استان روز سِزار از حوزة آبريز دِز و رودهاي سِيْمَرِه، بادآور، دره دزدان و كشكان از حوضه آبريز كرخه است. در سال‌هاي اخير بزرگ‌ترين سد مخزني كشور در اين استان و بر روي رود كَشْگان احداث شده است.6

در استان لرستان تعدادي تالاب و نيز درياچه‌اي دائمي و با آبي شيرين به نام «گهر» در ارتفاع يك كيلومتري و در دامنه‌هاي جنوبي اشتران‌كوه قرار دارد كه درياچه‌اي است كوهستاني و زيبا و زيستگاه چند نوع ماهي. عمق اين درياچه 28م‍، طول آن 5/1 و عرض آن 5/0 كم‍ است.7

استان لرستان به دليل كوهستاني بودن بسياري از مناطق آن و نيز وجود دشت‌ها و مناطق كم ارتفاع در برخي از مناطق ديگر و همچنين ورود توده‌هاي متنوع هوا از غرب، شمال و جنوب غربي داراي نواحي نيمه خشك و سرد كوهستاني، نيمه خشك و معتدل مركزي و نيز نيمه گرم و خشك جنوبي بوده و در نقشه خطوط هم بارش استان، ميزان بارندگي از 420مم‍ تا 900مم‍ متغير است.8

اين تنوع در توزيع جغرافياي پوشش گياهي و نيز توزيع جمعيت استان و چگونگي شكل‌گيري زيستگاه‌هاي شهري و روستايي و جابه‌جايي عشاير كوچ‌نشين، بي تأثير نبوده است.9

استان لرستان با توجه به تعداد شاعلان بخش صنعت و نيز تعداد بهره‌برداران كشاورزي و ديگر اطلاعات مربوط به اشتغال ساكنان استان، در مجموع منطقه‌اي كشاورزي است كه فعاليت عمدة مردم در بخش كشاورزي و خدمات انجام مي‌گيرد.10

استان لرستان در تقسيمات مغولي به عنوان «تومان لُر كوچك» مشتمل بر شهرهاي بروجرد، خرم‌آباد و صيمره و غير آن، يكي از تومان‌هاي نه‌گانه مغول به شمار مي‌امده است. حمداله مستوفي در شرح آن مي‌نويسد: «ولايتي معتبرست. حقوق ديواني آنجا كه به اتابك مي‌رفت گويند صد تومان بوده است...» وي سپس در توصيف «خرم‌آباد» و «صيمره» مي‌گويد كه اين دو شهر «نيك بوده است و اكنون خرابست» اما بروجرد را «شهر بزرگ طولاني و درود و جامع عتيق و حديث بوده است» مي‌داند.11

لرستان در دوره صفويه يكي از چهار ولايت ايران و در عصر كريمخان زند نيز به نام «دارالغرور لرستان» يكي از 16 ايالت ايران به شمار مي‌رفته است. در «قانون ايالات و ولايات» مصوب 24 ذيقعده 1325، لرستان، همچنان به عنوان يكي از ايالت‌هاي ايران شناخته مي‌شده است تا اينكه در سال 1340 خورشيدي به عنوان فرمانداري كل لرستان به مركزيت لرستان، از «استان ششم» كه شامل خوزستان، لرستان و قسمتي از استان اصفهان كنوني بود، منتزع گرديد و بالاخره در 25 مهر ماه 1352 «فرمانداري كل لرستان»، به «استان لرستان» تبديل گرديد.12

استان لرستان در سرشماري 1375 تعداد 1584434 تن بود13 كه در سرشماري سال 1385 به 1716527 تن افزايش پيدا كرد.14

استان لرستان به توجه به طبيعت زيبا از جمله كوهستان‌ها و دشت‌هاي سرسبز، جنگل‌ها و پارك‌هاي وحش و نيز داشتن يخچال‌هاي دائمي، غارها و آبشارها، برخوردار از جاذبه‌هاي قابل توجه براي گردشگران داخلي و خارجي است. آثار تاريخي قلعة فلك‌الافلاك در مركز استان و نيز درياچه گهر همه ساله پذيراي گردشگران بسياري از ساير نقاط كشور است.15

 

مآخذ:

  1. سازمان نقشه‌برداري كشور. اطلس نقشه و اطلاعات مكاني (استان لرستان). تهران: سازمان نقشه‌برداري كشور (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1384، ص1.
  2. سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح. اطلس راهنماي استان‌هاي ايران. تهران: سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح (وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح)، 1384، ص55.
  3. دفتر تقسيمات كشوري. نقشه و جدول تقسيمات كشوري. تهران: وزارت كشور، 1384.
  4. سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح. فرهنگ جغرافيايي كوه‌هاي كشور. ج 2، تهران: سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح (وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح)، 1379، ص191 و 196.
  5. همان. ص 208، 229، 239، 257 و 261.
  6. سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي آموزشي. جغرافياي استان لرستان. تهران: شركت چاپ و نشر كتاب‌هاي درسي ايران، 1383، ص21 و 23.
  7. سازمان نقشه‌برداري كشور. اطلس زمين‌شناسي (اطلس ملي ايران). نگارش دوم، تهران: سازمان نقشه برداري كشور (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1382، ص12؛ جغرافياي استان لرستان. همان. ص 25 و 60.
  8. جغرافياي استان لرستان. همان. ص 7 و 9-11.
  9. همان. ص 16-18، 28، 50 و 55.
  10. مركز آمار ايران (معاونت برنامه‌ريزي و نظارت راهبردي ـ رياست جمهوري). سالنامه آماري كشور 1385. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1386، ص 166، 167 و 294؛ مطيعي لنگرودي، سيد حسن. جغرافياي اقتصادي ايران(صنايع). مشهد: جهاد دانشگاهي، 1384، ص 117، 121، 122.
  11. مستوفي قزويني، حمدالله. نزهۀالقلوب. به كوشش دكتر محمد دبيرسياقي، قزوين: حديث امروز، 1381، ص114.
  12. اميراحمديان، بهرام. تقسيمات كشوري. تهران: دفتر پژوهش‌هاي فرهنگي، 1383، ص 68، 78، 82، 90، 98، 99 و 100.
  13. مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور). سالنامه آماري كشور 1383. تهران: مركز آمار ايران، 1386، ص 88.
  14. مركز آمار ايران (معاونت برنامه‌ريزي و نظارت راهبردي ـ رياست جمهوري). سالنامه آماري كشور 1385. تهران: مركز آمار ايران، 1386، ص 103.
  15. شهام، افشين و هيلدا دادفر. جغرافياي جهانگردي ايران. تهران: طراوت، 1384، ص 159-163. 
غلامحسین تکمیل‌همایون