Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

ليلي‌ و مجنون‌، سومين‌ مثنوي‌ حكيم‌ نظامي‌ گنجوي‌* در شرح داستان شيدايي و عشق مجنون به ليلي.1 موضوع‌ آن‌ شيدايي‌ روان‌ پريشانة‌ شاعر باديه‌نشين‌، قيس‌ عامري‌ (مجنون‌) به‌ ليلي‌ وسرنوشت‌ مصيبت‌ بار آنان‌ است‌.2 نظامي‌ در 584ق / 1188م و در مدتي‌ كمتر ازچهارماه‌ اين‌ مثنوي‌ را در 4700 بيت‌ به‌ نام‌ شروانشاه‌ ابوالمظفر اخستان‌ (ز 555ق / 1160م) سرود. گويا بعدهانيز در اين‌ مثنوي‌ تصرفاتي‌ كرد و آن‌ را پيرامون‌ 588ق / 1192م به‌ پايان‌ برد.3

نظامي‌ پيش‌ از آغاز داستان‌ مقدمه‌اي‌ در ستايش‌ خدا، نعت‌ پيامبر (ص‌) و وصف‌ معراج‌ و نيز مطالب ديگر از جمله‌ سبب‌ نظم‌ كتاب‌ و مدح‌ شروانشاه‌ آورده‌ است‌.4

ليلي‌ و مجنون‌ از داستان‌هاي‌ قديم‌ عرب‌ محسوب‌ مي‌شود، چنان‌ كه‌ ابن‌ نديم‌ در ميان‌ كتاب‌هايي‌ كه در اخبار عشاق دورة‌ جاهليت‌ و اسلام‌ تأليف‌ شده‌، از كتابي‌ به‌ همين‌ نام‌ ياد مي‌كند. افزون‌ بر اين‌، ابن‌قتيبه‌، ابوالفرج‌ اصفهاني‌، و ديگران‌ نيز از اين‌ داستان‌ به‌ تفصيل‌ سخن‌ گفته‌اند.5

نظامي‌ در نظم‌ ليلي و مجنون به احتمال زياد به‌ يكي‌ از داستان‌هاي عربي‌ آن‌ توجه‌ داشته‌ است‌.6

از ليلي‌ و مجنون‌ نظامي‌ نسخه‌هاي‌ متعددي‌ وجود دارد. همچنين‌ اين‌ مثنوي‌ به‌ كوشش كساني‌ چون حسن‌ وحيد دستگردي‌ (1313ش)، پژمان‌ بختياري‌ (1347ش)، بهروز ثروتيان‌ (1365ش) و خسرو زعيمي‌ (1362ش و 1365ش) در تهران‌ و چندين‌ بار نيز در هند به‌ چاپ‌ رسيده‌ است‌.7

 

مآخذ:

  1. رادفر، ابوالقاسم‌. كتابشناسي‌ نظامي‌. تهران‌: مؤسسه‌ مطالعات‌ و تحقيقات‌ فرهنگي‌ ، 1371، ص‌ 70.
  2. آربري‌، آرتور. جان‌. ادبيات‌ كلاسيك‌ فارسي‌. ترجمة‌ اسدالله‌ آزاد، مشهد: آستان‌ قدس‌، 1371، ص‌ 144.
  3. ستاري‌، جلال‌. حالات‌ عشق‌ مجنون‌. تهران‌: توس‌، 1366، ص‌ 9و 11.
  4. نظامي‌ گنجوي‌. داستان‌ خسرو شيرين‌. به‌ كوشش‌ عبدالمحمد آيتي‌، تهران‌: جيبي‌، 1353، ص‌شانزده‌ (مقدمه‌).
  5. صفا، ذبيح‌الله‌. تاريخ‌ ادبيات‌ در ايران‌. تهران‌: ابن‌سينا، 1347، ج‌ 2، ص‌ 803.
  6. متيني‌، جلال‌. خلاصة‌ ليلي‌ و مجنون‌ نظامي‌. مشهد: باستان‌، 1341، ص‌ سه‌ (مقدمه‌).
  7. رادفر. همان. ص‌ 72 و 86.

ابوالقاسم رادفر