Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

مؤتلفة اسلامي، هيئت، تشكلي سياسي مذهبي كه در 1342ش در آستانة قيام 15 خرداد، از ائتلاف 3 گروه وابسته به مسجد امين‌الدوله، گروه اصفهاني‌ها، مسجد شيخ علي پديد آمد.1

در حالي كه اعضاي اين گروه‌ها از مهر 1341ش با امام خميني ارتباط داشتند و كم و بيش با يكديگر مرتبط و در انديشة ائتلاف بودند، در اوائل 1342ش، امام خميني، رسماً ميان آن‌ها آشنايي بيشتر و پيوند ايجاد كرد و به فعاليتشان سازمان بخشيد. اين ائتلاف به پيشنهاد حاج مهدي عراقي، هيئت‌هاي مؤتلفة اسلامي نام گرفت و تحت رهبري امام خميني، متشكل از شوراي روحانيت 4 نفره و هيئت مركزي 12 نفره گرديد.2 مبارزه بر ضد رژيم پهلوي براي پيروزي نهضت امام خميني، خاصّه فراهم ساختن موجبات قيام 15 خرداد 1342ش و ترور حسنعلي منصور (نخست وزير) در 1 بهمن 1343ش بارزترين وجه فعاليت و بيانگر خط مشي سياسي آن است. با بهره‌گيري از اقدام مسلحانه، آن‌گونه كه سيد علي اندرزگو آن را تا 1356ش دنبال كرد.3 پس از پيروزي انقلاب اسلامي فعاليت آن چندي با پيوستن به حزب جمهوري،4 سپس در پنجم خرداد ماه 1369ش با اساسنامة جديد و تغيير نام به «جمعيت مؤتلفة اسلامي»، و در 1382ش با تبديل شدن به «حزب مؤتلفة اسلامي» تداوم يافت. حاج مهدي عراقي، شهيد بهشتي و مطهري، صادق و هاشم و سعيد اماني، حبيب‌الله عسگراولادي و اسدالله بادامچيان از جمله اعضاي گذشته و حال اين تشكل‌اند.4

مآخذ:

  1. نوذري، عزت‌الله. تاريخ احزاب سياسي در ايران. شيراز: نويد شيراز، 1380، ص 153 و 154؛ بادامچيان، اسدالله؛ بنايي، علي. هيئت‌هاي مؤتلفة اسلامي. تهران: اوج، 1362، ص 127.
  2. بادامچيان؛ بنايي. همان. ص 35 و 36؛ ناگفته‌ها، خاطرات شهيد حاج مهدي عراقي. به كوشش محمود مقدسي و مسعود دهشور و حميدرضا شيرازي، تهران: رسا، 1370، ص 164-169؛ مُرتجي، حجت‌الله. جناح‌هاي سياسي در ايران امروز. تهران: نقش و نگار، 1377، ص 14-15.
  3. بادامچيان؛ بنايي. همان. ص 37 و 38.
  4. ظريفي‌نيا، حميدرضا. كالبدشكافي جناح‌هاي سياسي ايران 1358-1378. تهران: آزادي انديشه، 1378، ص 93-95؛ جعفريان، رسول. جريان‌ها و سازمان‌هاي مذهبي ـ سياسي ايران. تهران: دانش و انديشة معاصر، 1382، ص 192.  
جعفر گلشن