Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

ماني (216 يا 217 – 277 م)، بنيادگذار آئين مانوي*.

وي در جايي در غرب رود دجله (از قلمرو پارتي) در خانواده‌اي وابسته به اشكانيان به دنيا آمد و در خردسالي به همراه پدرش پاتيك به گروهي از گنوسيان پيوست. بنا بر منابع مانوي، نخست در 12 سالگي و بار ديگر در 24 سالگي همزاد آسماني خود را ديد كه از جانب «پدر روشني» يا پادشاه بهشت نور به او وحي رسانيد و وي را به پيامبري و هدايت بشريت مأمور نمود.1 ماني پس از ابلاغ دين خود به نزديكان و يافتن پيرواني چند، به سرزمين‌هاي مكران، توران، قندهار و خراسان رفت و با تبليغ دين خود برادران شاپور اول، فيروز و مهر شاه را به اين آئين درآورد. سپس به دربار راه يافت و با كسب اجازه از شاپور اول، تا پايان سلطنت وي آزادانه به ترويج دين جديد پرداخت.2 با به قدرت رسيدن بهرام اول، به تحريك موبدان زرتشتي، زنداني شد و پس از 26 روز در زندان درگذشت. بعد از مرگ، پوست او را با كاه آكندند و سر او را از يكي از دروازه‌هاي گندي شاپور آويختند. اين دروازه تا دوران اسلامي نيز به دروازة ماني مشهور بود.3 مهم‌ترين آثار او عبارت‌اند از شابوهرگان (شاپورگان) به پهلوي ساساني، كه آن را به شاپور اول تقديم نمود، انجيل زنده، گنج زندگي... كه همه به زبان آرامي شرقي بودند. از اين آثار تنها قطعاتي در متون يافت شده در تورفان يا در آثار نويسندگان ديگر موجود است. كفالايا به زبان قبطي، و ارژنگ يا ارتهنگ، كه در آن مهم‌ترين جنبه‌هاي اعتقادي دين مانوي به تصوير كشيده شده بود، نيز به ماني منسوب‌اند.4

 

مآخذ:

  1. تقي‌زاده، سيد حسن. ماني و دين او. تهران: چاپخانة مجلس، 1335، ص 5-7؛ وامقي، ايرج. نوشته‌هاي ماني و مانويان. تهران: سوره، 1378، ص 24-25.
    Widengren, G. Mani and Manichaeism. Tr. Ch. Kessler. London: Weidenfield & Nicolson, 1965, PP. 23-26; Asmussen, J. P. «Manichaeism», Historia Religionum. ed. C. J. Bleeker & G. Widengren, Leiden: Brill, 1988, Vol. 1, PP. 586-587.
  2. تقي‌زاده. همان. ص 8-11؛ وامقي. ص 27-30؛
    Asmussen. Ibid. P. 590.
  3. تقي‌زاده. همان. ص 11-17؛ وامقي. همان. ص 30-33.
    Asmussen. Ibid. PP. 590-591; Widengren. Ibid. PP. 39-42.
  4. بهار، مهرداد. اديان آسيايي. تهران: چشمه، 1375، ص 93؛ اسماعيل‌پور، ابوالقاسم. اسطورة آفرينش در آئين ماني. تهران: فكر روز، 1375، ص 16، 31-32؛ تقي‌زاده. همان. ص 20-23.
    Asmussen. Ibid. PP. 584-585; Widengren. Ibid. PP. 76-83. 
فاطمه لاجوردی