Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

مثنوي معنوي، منظومه‌اي عرفاني سرودة جلال‌الدين محمد بلخي رومي مشهور به مولوي* در 6 دفتر.

اين مثنوي در شش دفتر و حدود 26000 بيت به بحر رمل سروده شده است.1 مولوي در حدود 658ق / ؟م به خواهش شاگردش حسام‌الدين چلبي به نظم مثنوي پرداخت و ابتدا آن را در 18 بيت سرود.2 كار نوشتن اين منظومه در 660ق / ؟م به سبب درگذشت همسر حسام‌الدين و نيز فوت علاءالدين محمد فرزند مولوي، به مدت دو سال متوقف شد و در 662ق بار ديگر نظم آن آغاز گرديد.3 اگر شاهنامه حماسة دوره باستاني قوم ايراني است، مثنوي مولوي را مي‌توان حماسة ايران پس از اسلام خواند.4 سبك و شيوة قصه سرايي مولوي در اين منظومه در واقع به طرز و شيوة كليله و دمنه* و تا حدودي هزار و يكشب* است.5 اين كتاب به بيشتر زبان‌هاي دنيا برگردانيده شده است. نيكلسن[1] تمام مثنوي را به انگليسي برگردانيده و به چاپ رسانيده است. توفيق هـ. سبحاني نيز نسخه‌اي از آن را در 1373ش تصحيح و منتشر كرده است. بر مثنوي شروح متعددي نيز نوشته شده كه از آن جمله مي‌توان به نثر و شرح مثنوي از عبدالباقي گولپينارلي به تركي و شرح فارسي آن توسط فروزانفر* اشاره كرد.6

 

مآخذ:

1ـ بصير مژدهي، ساميه. «مثنوي»، ‌دانشنامة ادب فارسي (2)، ‌ادب فارسي در افغانستان، به سرپرستي حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، چ 1، 1378 ش، ص 860.

2ـ فروزانفر، بديع‌الزمان. رساله در تحقيق احوال و زندگاني مولانا جلال‌الدين محمد، تهران: زوار، چ 3، 1354 ش، ص 157.

3ـ زرين كوب، عبدالحسين. پله پله تا ملاقات خدا، تهران: علمي، چ 2، 1370 ش، ص 223.

4ـ اسلامي ندوشن، ‌محمدعلي. باغ سبز عشق، گزيدة مثنوي، تهران: يزدان، ‌چ 1، 1377 ش، ص 15 (ديباچه).

5ـ جمال زاده، محمدعلي. بانگ ناي (داستانهاي مثنوي مولوي)، با مقدمة بديع‌الزمان فروزانفر، تهران: انجمن كتاب، ‌1335 ش (تاريخ مقدمه)، ‌ص 13 (ديباچه).

6ـ بصير مژدهي. همان، ص 869، 870.

و نيز نگ: تلمذ حسين. مرآت‌المثنوي، تصحيح، ‌مقدمه و كشف‌الابيات به كوشش بهاءالدين خرمشاهي، تهران: نشر گفتار، چ 1، 1378 ش، ‌ص 16 (پيشگفتار)؛ زماني، كريم. ميناگر عشق، ‌تهران: نشر ني، چ 1، 1382 ش.

[1]. Nicholson.  

ابوالقاسم رادفر