Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

خبرگان، مجلس، نهاد سياسي مسئول تدوين قانون اساسي، انتخاب و عزل رهبر و نظارت بر امور مذهبي در كشور.

مجلس خبرگان در 28 مرداد 1358ش به فرمان امام خميني1 براي بررسي پيش‌نويس قانون اساسي كه توسط دولت تهيه شده بود، تشكيل2 و پس از تصويب قانون اساسي به دليل پايان مأموريت قانوني خود منحل شد. ولي قانون نويسان از اين عنوان براي مجلسي كه مبادرت به انتخاب رهبر مي‌كند، استفاده كردند.3

اصل پنجم قانون اساسي ترتيب انتخاب رهبر را به اصل 107 ارجاع مي‌دهد و اصل 107 تصريح مي‌كند كه تعيين رهبر به عهدة خبرگان منتخب مردم است. اصل 108 بيان مي‌كند «قانون مربوط به تعداد و شرايط خبرگان، كيفيت انتخاب آنها و آئين‌نامة داخلي جلسات آنان براي نخستين دوره بايد به وسيلة فقهاي اولين شوراي نگهبان تهيه و با اكثريت آراء آنان تصويب شود و به تصويب نهايي رهبر انقلاب برسد. از آن پس هر گونه تغيير و تجديد نظر در اين قانون و تصويب ساير مقررات مربوط به وظايف خبرگان در صلاحيت خود آنان است» بنابراين مجلس شوراي اسلامي حق قانونگذاري در مورد مجلس خبرگان را نخواهد داشت.

تعداد نمايندگان مجلس خبرگان براي هر استان يك نفر مي‌باشد، ولي در استان‌هايي كه بيش از يك ميليون نفر جمعيت دارند به نسبت هر 500 هزار نفر يك نماينده اضافه مي‌شود. بر اين اساس تعداد نمايندگان 83 نفر است.

شرايط نمايندگي در اين مجلس عبارت است از 1- اشتهار به ديانت، وثوق و شايستگي اخلاقي، 2- آشنايي كامل به مباني اجتهاد با سابقة تحصيل در حوزه‌هاي علمية بزرگ در حدي كه بتوانند افراد صالح براي مرجعيت و رهبري را تشخيص دهند، 3- بينش سياسي و اجتماعي و آشنايي با مسائل روز، 4- معتقد بودن به نظام جمهوري اسلامي ايران، 5- نداشتن سوابق سوء سياسي و اجتماعي.4

دورة نمايندگي اعضاي مجلس خبرگان، كه با رأي مخفي و مستقيم مردم برگزيده مي‌شوند، 8 سال است.5 پس از برگزاري انتخابات و صدور اعتبارنامه براي منتخبان، هيئت نظارت، خبرگان را براي شركت در جلسة افتتاحيه دعوت مي‌كند. جلسة افتتاحيه به وسيلة هيئت رئيسة سني اداره مي‌گردد كه وظيفة آن ادارة جلسة افتتاحيه، انجام مراسم تحليف و اجراي انتخابات هيئت رئيسه است. انتخابات هيئت رئيسة دائم در جلسة علني انجام مي‌شود كه مركب از رئيس، دو نايب رئيس و دو منشي از ميان اعضاي مجلس و مدت آن دو سال است كه با رأي مخفي انتخاب مي‌شوند.

مجلس خبرگان سالي يك بار حداقل به مدت 5 روز اجلاسية رسمي دارد و جلسات آن غيرعلني است. علاوه بر اجلاس عادي زماني كه هيئت رئيسه لازم بداند و يا 10 نفر از اعضا كه به شكل كتبي پيشنهاد كنند اجلاس فوق‌العاده تشكيل مي‌شود.

وظيفة اجلاس عادي بحث و تبادل نظر دربارة مسائل مربوط به رهبري و تبادل نظر براي يافتن بهترين شيوة عمل در جهت ايفاي اين مسئوليت و پيشنهاد آن به رهبر و اجراي اصل 111 قانون اساسي است كه به موجب آن «هرگاه رهبر از انجام وظايف قانوني خود ناتوان شود يا فاقد يكي از شرايط مذكور در اصول پنجم و يكصد و نهم گردد يا معلوم شود از آغاز فاقد بعضي از شرايط بوده است، از مقام خود بر كنار خواهد شد. تشخيص اين امر به عهدة خبرگان مذكور در اصل 108 مي‌باشد».  

مجلس خبرگان داراي كميسيون‌هاي دائم و موردي است. كميسيون دائم شامل كميسيون تدوين و بررسي قانون انتخابات و آئين‌نامة داخلي و كميسيون امور محاسبات و بودجه و امور مالي است. همچنين اين مجلس به منظور اجراي اصل 111 قانون اساسي هيئتي را با عنوان هيئت تحقيق با 7 عضو به مدت دو سال و با رأي مخفي انتخاب مي‌كند. وظيفة اين هيئت كسب اطلاعات لازم در ارتباط با اين اصل 111 در محدودة قوانين و مقررات، تحقيق و بررسي صحت گزارشات رسيده و هماهنگي با مقام رهبري به منظور نظارت بر تشكيلات اداري آن مقام است.6

 

مآخذ:

  1. بري ديزجي، علي؛ ابراهيمي، محمدنبي؛ صفايي، وحيد؛ كريمي شرفشاده، علي‌اصغر. روزها و رويدادها. تهران: رامين، 1377، ج 2، ص 345.
  2. مدير شانه‌چي، محسن. انقلاب اسلامي ايران در دائرة‌المعارف‌هاي جهان. تهران: بين‌المللي الهدي، 1379، ص 259.
  3. الهام، غلامحسين؛ قراملكي، احد فرامرز؛ مصباحي مقدم، غلامرضا؛ مؤمني، عابدين. چهار گفتار در مباني فقه و كلامي. تهران: رسيدگي به امور مساجد، 1377، ص 42.
  4. مدني، سيد جلال‌الدين. حقوق اساسي و نهادهاي سياسي. تهران: همراه، 1373، ص 272-274.
  5. الهام. همان. ص 57.
  6. همان. ص 59-65. 
الهه جواهری