Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

مدينه، از شهرهاي معروف جزيرۀالعرب.1 واقع در زميني هموار بين دو كوه،1 در فاصلۀ 500 كيلومتري شمال مكه و 425 كيلومتري شمال شرقي جده،3 در ناحيه حجاز در شبه جزيرۀ عربستان.4 مدينه كه در جاهليت نامش يثرب بوده، پس از ورود رسول الله(ص) به آنجا به مدينۀالنبي (مدينۀالرسول) تغيير نام يافت.5 پيامبر پس از هجرت در مدينه، اقامت نمودند و اين شهر محل مسجد و مدفن ايشان گرديد.6و حرم مقدس پيغمبر اسلام نيز در آنجا است.7 نام مدينه چهار بار،8 و يثرب فقط يك بار در قرآن ذكر شده است.9 به گزارش ابراهيم ابن يحيي مدينه در تورات داراي يازده اسم است، به نقل از زيد بن اسلم، رسول خدا فرمودند: «براي مدينه دَه نام مي‌باشد» و سمهودي در كتاب وفاءالوفاء بيش از 90 اسم به مدينه نسبت داده كه از آن جمله طيبه، طابۀ، جابرۀ، مجبورۀ، دارالايمان مي‌باشد.10 در حديث رسول خدا(ص) آمده كربلا ديگر به شمشير گشوده شد ولي مدينه به قرآن فتح گرديد.11 هواي مدينه گرم و در آن آب روان وجود دارد.12 آب مشروب مدينه قبل و بعد از اسلام از چاه رومَد بود.13 عروه، بيرحاء، ابس بن مالك، غرس و أنا از چاه‌هاي ديگر مدينه مي‌باشد.14 به گفتۀ يعقوبي مدينه را چهار رودخانه بوده (1343ش) به نام‌هاي وادي بطحان، عقيق اكبر، عقيق اصغر و وادي قناۀ.15 اُحد نزديك ترين كوه به مدينه در شمال،16 كوه عيره در جنوب و دو كوه أجا و سلمي كه به طي مشهورند در مشرق قرار دارند.17 ساكنين مدينه اكثراً اهل سنت و جماعت‌اند، فقط طائفه‌اي به نام غاوله داراي مذهب تشيع‌اند.18

اوس و خزرج دو قبيلۀ عمده اعراب در مدينه بودند كه با هجرت پيامبر به اين شهر اسلام آوردند.19

خاك مدينه پربركت و حاصلخيز است.20 و به دو قسمت زمين‌هايي با خاك سفيد و بدون املاح و زمين‌هايي با خاك سياه تقسيم مي‌شود.21 در مدينه كالاهاي بسيار تجارت مي‌شوند از جمله خرما، روغن، پنير، حبوبات و گندم. مشهورترين بازار مدينه «باب السلام» است و «سوق الساحۀ» و «سوق المناحۀ» كه بازار «حراج» يا «سوق الحراج» هم گويند، از ديگر بازارهاي آن مي‌باشند.22 همچنين مدينه داراي ديواري با دو جدار داخلي و خارجي (236هـ) بوده است.23

 

مآخذ:

  1. حسين دشتي، سيدمصطفي. معارف و معاريف. قم: چاپ صدر، ج9، چ2، ص248.
  2. قره چانلو، حسين. حرمين شريفين (تاريخ مكه و مدينه). ص15، تهران: مؤسسۀ انتشارات اميركبير، به نقل از حمدالله مستوفي قزويني، نزهۀالقلوب. نشهر طهوري، ص12.
  3. همانجا.
  4. خرمشاهي، بهاءالدين. دانشنامۀ قرآن پژوهي. تهران: انتشارات دوستان، ناهيد، ذيل مقالۀ مدينه، ج2، ص2023.
  5. حرمين شريفين. همانجا.
  6. دانشنامۀ قرآن پژوهي. همانجا.
  7. معارف و معاريف. همانجا.
  8. سورۀ 9/101 و 120؛ سورۀ 33/60؛ سورۀ 63/8.
  9. سورۀ 33/13.
  10. حرمين شريفين. ص 115 و 116.
  11. معارف و معاريف. همانجا. به نقل از كنزالعمال حديث 34903.
  12. حرمين شريفين. همانجا.
  13. همان. ص120.
  14. همان. ص120 و 121.
  15. همان. ص119. به نقل از يعقوبي. البلدان. تهران: ترجمۀ محمد ابراهيم آيتي، 1343، ص92.
  16. همانجا. به نقل از اصطخري، مسالك و ممالك. تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1347، ص21.
  17. همانجا. به نقل از ابي الغداء، تقويم البلدان. ترجمۀ آيتي، انتشارات فرهنگ، 1349، ص92 و 119.
  18. همان. ص115.
  19. دانشنامۀ قرآن پژوهشي. ص2024.
  20. حرمين شريفين. ص115.
  21. همان. ص157. به نقل از ايوب صبري پاشا، مرآۀالحرمين (سفرنامۀ مدينه)، ترجمۀ عبدالرسول منشي نشر ميراث مكتوب، 1382، ص427.
  22. همان. ص158.
  23. همان. ص143.
    اسدالله معظمی گودرزی