Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

مرزبان نامه

كتابي در پند، امثال و حكم و مسائل گوناگون اخلاقي، ‌اجتماعي و جز آن در قالب داستان‌هايي دل انگيز از زبان وحوش و طيور است و از لحاظ موضوع با كليله و دمنه شباهت دارد.1 اصل آن را مرزبان بن رستم بن شروين، ‌از شاهزادگان آل باوند در اواخر سدة 4 ق به زبان قديم طبرستان نوشت. بعدها اين كتاب دو بار به فارسي دري ترجمه شد.2 نخستين بار محمد بن غازي الملطيوي، وزير شاه سليمان بن قلج ارسلان (حك 588 ـ 600 ق) از سلاجقة روم، ‌ترجمة مرزبان نامه را در 598 ق به پايان برد و آن را روضةالعقول ناميد.3 پس از آن سعدالدين وراويني نويسنده و اديب ايراني و از ملازمان خواجه ابوالقاسم ربيب الدين، وزير اتابك آذربايجان، ازبك بن محمد، بي آنكه از كار ملطيوي با خبر باشد، ميان 607 تا 622 ق آن را به نام ربيب الدين در نه باب، ‌يك مقدمه و يك ذيل به فارسي دري برگردانيد.4 تفاوت آن با روضة العقول در استفادة كمتر از لغات عربي غريب و بهره گيري بيشتر از اشعار فارسي است.5 مرزبان نامة وراويني از جمله شاهكارهاي ادب فارسي در نثر مصنوع و مزين به شمار مي‌رود.6 اين كتاب از لحاظ شيوة نثر نويسي پيرو سبك نصرالله بن عبدالحميد منشي، مترجم كليله و دمنه از عربي به فارسي است.7 وراويني در اين اثر افزون بر تركيب‌هاي نامستعمل عربي، از مثل‌ها و شاهدهاي بازگفتة ديگران پرهيز داشته است.8

مآخذ:

1ـ احمدي، ‌احمد و رزمجو، حسين. سيرسخن، مشهد: باستان، 1345، ج 1، ص 106.

2ـ خانلري (كيا)، ‌زهرا. فرهنگ ادبيات فارسي دري، تهران: بنياد فرهنگ ايران، 1348، ص 458ـ 459.

3ـ حاكمي‌، اسماعيل. گزيده‌اي از نثرهاي مصنوع و مزين، ‌تهران: دانشگاه تهران، 1364، ص 84.

4ـ صفا، ‌ذبيح الله. تاريخ ادبيات در ايران، تهران: ابن سينا، چ 4، 1347، ج 2، ص 1005.

5ـ بهار (ملك الشعرا)، محمدتقي. سبك شناسي، تهران: كتابهاي پرستو، ‌چ 3، 1349، ج 3، ص 16.

6ـ حاكمي‌، اسماعيل. همان، ص 84. و 85.

7ـ وراويني، سعدالدين. مرزبان نامه، به كوشش خليل خطيب رهبر، تهران: دانشگاه شهيد بهشتي، ‌1363، ص الف (مقدمه).

8ـ همان. مرزبان نامه، به تصحيح محمد روشن، تهران: بنياد فرهنگ ايران، 2535 (1355)، ‌ص هفده (پيشگفتار)، 2 ج.

و نيز نگ: مصاحب، ‌غلامحسين. دايرةالمعارف فارسي، تهران: جيبي، چ 3، 1381، ج 2، ص 2741 ـ 2742 (ذيل مرزبان نامه).

ابوالقاسم رادفر