Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

مسجد کبود، این مسجد مطابق کتیبة سردر اصلی آن توسط ابوالمظفر جهانشاه قراقویونلو و به قولی توسط همسر و دختر او در 870 هـ.ق/ ؟ م در تبریز بنا شده است.

از این مسجد با نام‌های جهانشاه1 مظفریه2 کبود (به جهت رنگ زمینه نقوش سطوح داخلی رواق آن)، فیروزه اسلام3 (به واسطه گنبد فیروزه­ای که در قدیم داشت) و گوی مسجد4 (کبود به گویش محلی) یاد شده است. طبق نظر خانم دیولافوآ، این مسجد به اهل تسنن تعلق داشته­ است.5 در اثر زلزله سقف‌های اصلی این بنا فرو ریخته و فقط ایوان، سردر، برخی جرزها و طاق‌های اصلی باقی مانده است.6

سردر این مجموعه روی زمین بلندی بنا شده و طاقی جناقی بالای آن قرار دارد. دو ستون با طرح مارپیچی چسبیده به بنا در دوسوی سردر با نگاره­های زیبای چهارباهو و چهارپیلی دیده می­شود. این نگاره­ها از کهن‌ترین نگاره­های ایران هستند.7 در فاصلة کوتاهی از سردر اصلی به نمازگاه با دو تالار بزرگ جدا از هم باز می‌شود. سقف اصلی هر دو تالار تخریب و بازسازی شده­است. محراب اصلی مسجد در تالار دوم قرار دارد. این محراب با کاشی‌های تراشیده کبود و هشت­ضلعی کوچک زینت یافته­است.8 کف بنا سنگفرش بوده و دیواره­های آن از کاشی­های رنگی به شکل قطعات خرد و ریز تراشیده و به هم پیوسته همچون پارچه شکل یافته­ است.9 دیوارها از سنگ‌های مرمرین و تزئینات آن از کاشی آجر (معقلی) و کاشی تراش (معرق) ­است. سبک کاشی‌کاری این بنا به دلیل تفاوت و برتری خاص نسبت به سایر تزئینات سبک آذری منحصر به فرد است.10 کتیبه­های متعدد برجسته با خطوط رقاع، کوفی، نسخ، ثلث و نستعلیق آذین­بخش این مسجد است که مهم‌ترین آن  کتیبة بالای حاشیة عرضی طاقچه­ها به عرض 60 سانتی­متر است.

 

مآخذ:

  1. سیاحتنامه اولیاء حلیبی قسمت آذربایگان. ترجمة حاج حسین نخجوانی، ص16؛ مادام دیولافوا. ایران، کلده و شوش. ترجمه علی­محمد فره­وشی دانشگاه تهران، 1371، ص 55 تا 57.
  2. ذکاء یحیی. تبریز، شهرهای ایران. یوسف کیانی، نشر جهاد دانشگاهی، 1368، ص 183 تا 185.
  3. فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور، شهرستان تبریز. سازمان جغرافیای نیروهای مسلح، 1380، ص136.
  4. افشارسیستانی، ایرج. نگاهی به آذربایجان شرقی. موسسه تحقیقاتی و پژوهشی رایزن، زمستان 1369، ج 1، ص 202.
  5. دیولافوآ، ژان. ایران، کلده و شوش. ترجمة علی­محمد فره‌وشی، دانشگاه تهران، 1371، ص 57.
  6. منبع 2.
  7.  پیرنیا، محمدکریم. سبک­شناسی معماری ایرانی. تدوین غلامحسین معماریان، نشر معمار، آذر 1383، ص 266.
  8.  منبع 5. ص 52 تا 55؛ منبع 2. ص 186.
  9.  منبع 2. ص 186.
  10.  منبع 7. ص 266 تا 267.
  11.  زنده­دل، حسن. مجموعة راهنمای جامع ایرانگردی استان آذربایجان شرقی. نشر ایرانگردان، 1376، ص 124 و 125.

     

آزیتا رجبی