Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

تالش، موسيقي، نوعي موسيقي محلي در آميخه با گيلاني، آذربايجاني و كردي.

منطقه‌ي تالش در غرب استان گيلان واقع است. تالشي‌ها ساكن در اين منطقه از قوم‌هاي قديم ايران‌اند كه نياكان آنها پيش از ورود آريايي‌ها به فلات ايران، در كوهستان‌هاي حاشيه‌ي غربي درياي خزر مي‌زيستند. موسيقي تالش با وجود كهن و بكر بودن، امروز با عناصري از موسيقي اقوام دگير را در خود جذب كرده است. اين موسيقي را به طور كلي مي‌توان به سه دستة زير تقسيم كرد:

  1. دستون (= دستان: آواز). دستون‌ها مقام‌ها و آوازهاي تالشي هستند كه اساس موسيقي اين منطقه را تشكيل مي‌دهند. دستون‌هاي نقاط مختلف تالش هر كدام حال و هواي فرهنگ منطقة خاص خود را دارد و با سبك‌هاي مختلفي اجرا مي‌شود. شاخص‌ترين دستون‌ها، دستور شاندرمني، ماسالي، تالشدولايي، اسالمي و كُرگانرودي است. در اين ميان دو سبك اَسالمي و تالشدولايي به ترتيب اصالت بيشتري دارند.
  2. هوا (پردَه). بخش گسترده‌اي از موسيقي تالش، نغمه‌هاي سازي بدون كلام هستند كه به هوا يا پرده معروف‌اند و به لحاظ ساختار، برداشتي از دستون‌ها هستند. اين بخش بنابر موضوع و مضمون به گونه‌هاي وصفي، رزمي، بزمي و جز آنها تقسيم مي‌شوند. گيجه پردَه، ريه پردَه، دوشه هوا، گيشتيه هوا، شتره زنگ، ورزاجنگ، كُشتي هوا، گيله پهلوي و مانند آنها نمونه‌اي از اين نغمه‌هاي سازي هستند. ساز اصلي براي اجراي نغمه‌هاي اين بخش از موسيقي ني (لله) است.
  3. ترانه‌ها و ريز مقام‌هاي آوازي و سازي. اين بخش از موسيقي تالش تنوعي چشمگير دارند و هر يك از آنها به مناسبت ويژه‌اي در سرتاسر تالش اجرا مي‌شود. اين بخش از موسيقي را از لحاظ مضمون و لحن مي‌توان به گونه‌هاي عاشقانه، حماسي، عارفانه و مذهبي، بزمي، كار و جز آن تقسيم كرده در اين بخش تعدادي منظومه نيز هستند كه برخي از آنها مانند لد و بِه (محمود بِه) و گنزون گره شهرت دارند. منظومه‌هاي صوفيانه و عارفانه- مذهبي مانند ساقي‌نامه‌ها، مولودنامه‌ها و زيارت‌نامه‌ها به صوفيان و درويشان نقشبندي و قادري تعلق دارند. آيين نوروزخواني كه از ديرباز در اين ناحيه رواج داشته و لالايي‌ها نيز بخش ديگري از موسيقي ‌تالش را شكل مي‌دهند.

    سازهاي رايج در اين ناحيه عبارتند از ني* (لله)، ني‌لبك* (لبك)، دايره* (دياره، دپ)، سرنا* و تمبوره*.       

منابع و مآخذ: اصلاعات اين مدخل از طريق منابع زير تأمين شده است:

  • كار ميداني
  • دايره‌المعارف سازهاي ايران. جلد اول. محمدرضا درويشي، ماهور .
    محمدرضا درویشی