Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

ناتل خانلري، پرويز (1331ق / 1913م - 1369ش) پژوهشگر، زبان شناس، ‌نويسنده، شاعر، مترجم.

پرويز فرزند ميرزا ابوالحسن خان خانلري ملقب به اعتصام الملك (د 1349ق / 1930م)، از رجال سياسي عهد قاجار و سليمه كاردار مازندراني، دختر خالة نيما يوشيج شاعر بزرگ معاصر بود. او در تهران زاده شد. ابتدا نزد پدرش و سپس از 1300ش در مدارس سن لويي و ثروت و نيز مدرسة امريكايي تهران درس خواند. در 1309ش وارد دارالفنون شد و نزد استاداني چون فروزانفر، بهمنيار كرماني و ديگران تحصيل كرد.1 پس از فراغت از تحصيلات متوسطه به دانشسراي عالي و دانشگاه تهران رفت و در 1322ش مدرك دكتراي زبان و ادبيات فارسي گرفت. سپس در رشت و ساليان دراز در تهران به تدريس ادبيات فارسي پرداخت.2 با بزرگاني چون صادق هدايت، ‌مينوي، فرزاد و بزرگ علوي انجمن ربعه را تشكيل داد.3 از اقدامات مهم وي انتشار مجلة وزين سخن بود. او دفتر اين مجله را به مركز هنروران روشن‌فكر آن دوره تبديل كرد. چندي در بيروت به تدريس زبان و ادبيات فارسي پرداخت و سالي نيز در فرانسه به پژوهش مشغول شد.4 به ادبيات گذشتة ايران و نيز ادبيات فرانسوي چيرگي يافت. كار شاعري را هم با سرودن قصيده و غزل آغاز كرد.5 شعر عقاب او از شاهكارهاي ماندگار ادب معاصر و نثر دبيري او از بهترين نمونه‌هاي نثر معاصر به شمار مي‌رود.6 خانلري نخستين مقام علمي صاحب نظر بود كه دربارة شعر امروز (شعر نو) و ارزش اين پديده سخن گفت.7 سرانجام در تهران درگذشت. از مهمترين آثارش، وزن شعر فارسي (1337ش)، تاريخ زبان فارسي، دستور زبان فارسي (1348ش)، ماه در مرداب (1324ش)، هفتاد سخن (1367 تا 1369ش) و ترجمة دختر سلطان اثر پوشكين[1]، هستند.

 

مآخذ:

  1. رستگار فسايي، منصور. پرويز ناتل خانلري. تهران: طرح نو، 1379، ص 15ـ 19.
  2. احمدي، احمد و رزمجو، حسين. سير سخن. مشهد: باستان، چ 2، 1345، ج 1، ص 358.
  3. سخنواره. پنجاه و پنج گفتار پژوهشي به ياد دكتر پرويز ناتل خانلري، به كوشش ايرج افشار و‌هانس روبرت رويمر، تهران: توس، چ 1، 1376، ص 34.
  4. افشار، ايرج. نادره كاران. به كوشش محمود نيكويه، تهران: نشر قطره، چ 1، 1382، ص 690 و 694.
  5. شكيبا، پروين. شعر فارسي از آغاز تا امروز. تهران: هيرمند، چ 1، 1370، ص 350.
  6. رستگار فسايي. همان. صفحة پشت جلد (معرّفي).
  7. استعلامي‌، محمد. ادبيات دورة‌ بيداري و معاصر. تهران: دانشگاه سپاهيان انقلاب، 1355، ‌ص 378.

[1]. Pushkin

ابوالقاسم رادفر