Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

ناصرالدين شاهِ قاجار. (ز 1246ق – د 1313ق/ 1830- 1895م).

چهارمين پادشاه سلسلة قاجار (حك: 1264- 1313ق/1847- 1895م). و از نخستين كساني كه در ايران با فن عكاسي آشنا شد و به كار گرفت. وي از جمله نخستين افراد از خاندان سلطنتي  بود كه در سال‌هاي نوجواني، تصوير او بر صفحة نقره، به روش داگرئوتيپ[1] در ايران عكسبرداري شد. اين آشنايي، موجب شيفتگي او به عكاسي و  سبب شد تا در سال‌هاي پس از به سلطنت رسيدن، عكاسي آموخته وشخصاً به عكسبرداري بپردازد. وي اين فن را از عكاسي فرانسوي به نام فرانسيس كارلهيان[2] كه براي آموزش عكاسي استخدام كرده بود فرا گرفت.

به دستور او، محلي نيز در كاخ گلستان، به نام عكاسخانة‌ همايوني* براي انجام امور مربوط به چاپ و ظاهر كردن عكس و شيشه‌هاي عكاسي اختصاص داده شد. از حدود (1275ق/ 1858م) و پس از آن، عكسبرداري از موضوعات روزمره در كاخ‌هاي سلطنتي، زنان حرمسرا، تصوير خود و پيشخدمت‌هاي درباري يكي از تفريحات جدانشدني زندگي او بود. علاقة زياد وي به عكاسي سبب مي‌شد كه در سفر و حضر نيز گاه و بيگاه به عكاسي پرداخته و جديدترين وسايل و تجربيات در اين فن را به كار گيرد.1 اعتماد‌السلطنه2 و بسياري از رجال سرشناس دربار، در خاطرات خود به عكسبرداري ناصرالدين شاه و علاقة شديد وي به عكاسي اشاره كرده‌اند. تعداد زيادي از عكس‌هاي وي در ميان مجموعه آلبوم‌هاي آلبوم‌خانة* سلطنتي كاخ گلستان در تهران نگهداري مي‌شوند كه بر اغلب آن‌ها شرحي توسط خود وي نوشته شده است كه در معرفي و شناسايي اشخاص، مكان‌ها و حتي از برخي جنبه‌هاي مربوط به تاريخ عكاسي در ايران داراي اهميت بسياري است.

ناصرالدين‌ شاه تا حدود (1295ق/ 1878م) به طور مداوم عكسبرداري مي‌كرده است و پس از يك وقفة هفت ساله، از (1302ق/1884م) دوباره عكسبرداري را از سر گرفته و تا آخر عُمر، اين كار را ادامه داده است.3 عكس‌هاي دورة دوم عكاسي وي از نظر زيباشناسي و تركيب‌بندي، از پختگي و مقبولیت بيشتري نسبت به عكس‌هاي دوران نخست عكاسي وي برخوردارند. نقش‌ ناصرالدين شاه به عنوان يك حامي مقتدر نيز در تاريخ عكاسي ايران* داراي اهميت بسياري است و شمار زيادي از نخستين حركت‌هاي پيشگامانه در عكاسي ايران به ابتكار و يا اشارة وي انجام شده است و نقش تأثيرگذار وي در روند شكل‌گيري، رشد و سير تحول عكاسي در ايران بسيار پراهميت به شمار مي‌آيد.

مآخذ:

  1. طهماسب‌پور، محمدرضا. ناصرالدين شاهِ عكاس. نشر تاريخ ايران. تهران: 1381، ص17-60.
  2. افشار، ايرج. گنجينة عكس‌هاي ايران. نشر فرهنگ ايران، تهران: 1370.
  3. طهماسب‌پور، محمدرضا. ناصرالدين شاهِ عكاس. نشر تاريخ ايران. تهران: 1381، ص32-33.
    [1].Daguerreotype                                                                                                                                                                 

[2].Francis Carlhian 

محمدرضا طهماسب‌پور