Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

نَسفي، عزيزالدين (  ـ 616 ق) عارف، نويسنده، شاعر.

عزيزالدين بن محمد نسفي، ‌مشهور به عزيز نسفي در نَخشَب / نَسَف از بلاد ماوراءالنهر به دنيا آمد. بيشتر عمرش را در زادگاهش به سر برد. سپس به بخارا و بيشتر شهرهاي خراسان سفر كرد.1 در جواني اوقاتش را به تعلّم و تزكية نفس گذراند. سپس به جرگة مريدان شيخ سعدالدين حَموي (د 641 ق / ؟م) پيوست. نسوي افزون بر تصوف، ‌طب و فلسفه را نيز فراگرفت.2 پس از آن رهسپار اصفهان و شيراز شد و در اَبَرقوه / اَبَركوه سكنا گزيد. سرانجام در همان شهر درگذشت. شيوة نگارش عزيزالدين ساده و نثر او فصيح و زيبا بود. شعر را نيز نيكو مي‌سرود.3 از وي چند اثر به زبان فارسي از جمله، منازل‌السائرين؛ مقصد‌الاقصي؛ كشف‌الحقائق؛ اصول و فروع؛ مبداء و معاد؛ ‌كشف‌الصراط و انسان‌الكامل (در 22 جلد) برجاي مانده است.4 در آثار عزيزالدين با وجود انتساب او به سلسلة كبرويه، (منسوب به نجم‌الدين كبري، صوفي مشهور، د 618ق) نوعي سعة مشرب و تسامح فكري وجود دارد كه در ميان كبرويه / كبراويه و ديگر طريقه‌هاي صوفيه به ندرت ديده مي‌شود. از اين لحاظ عزيزالدين را از پيشگامان طريقة تحقيق علمي در مسايل مربوط به عقايد، به ويژه تصوف شناخته‌اند.5

 

مآخذ:

1ـ عزيز نسفي. كتاب‌الانسان‌الكامل، با پيشگفتار‌هانري كُربن، به تصحيح و مقدمة ماريزان موله، ‌ترجمة ‌مقدمه از سيد ضياءالدين دهشيري، تهران: كتابخانة طهوري ـ انجمن ايران شناسي فرانسه در تهران، چ 4، 1377 ش، ص 13.

2ـ زرين كوب، عبدالحسين. دنبالة جستجو درتصوف ايران، تهران: اميركبير، ‌چ 1، 1362 ش، ص 160، 161.

3ـ صفا، ‌ذبيح‌الله. تاريخ ادبيات در ايران، ‌تهران: دانشگاه تهران، چ 2، 1355 ش، ص 1224.

4ـ نفيسي، سعيد. تاريخ نظم و نثر در ايران و در زبان فارسي، ‌تهران: فروغي، 1344 ش، ج 1، ص 112.

5ـ زرين كوب، همان جا.

ابوالقاسم رادفر