Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

نسيم شمال، روزنامة ادبي و فكاهي نسيم شمال در 1326ق به مديريت سيد اشرف‌الدين گيلاني در رشت شروع به انتشار كرد. برخي شروع انتشار اين نشريه را از شعبان 1325 يا حتي 1324 نوشته‌اند اما اين نظرها دقيق به نظر نمي‌رسد. خود اشرف‌الدين در شعري از 1324 به عنوان شروع نشريه‌اش ياد مي‌كند. ممكن است ضرورت شعري‌هم مطلب را بدين صورت درآورده:

در هزار و سيصد و بيست و چهار              چون بشد مشروطه اين شهر و ديار

كردم ايجاد اين نسيم نغز را                      عطر بخشيدم ز بويش مغز را     

نسيم شمال رشت تا از بين رفتن مشروطة اول ادامه پيدا كرد و سپس توقيف گرديد. [رضواني، 165- 167]. نسيم شمال سپس در تهران و پس از فتح شهر بر دست مشروطه‌طلبان آغاز به انتشار مجدد كرد. [باستاني، ص182]. نسيم شمال در دورة اخير از هر حيث در سطح عالي‌تري قرار داشت. استعداد مدير آن سيد ‌اشرف كاملاً شكوفا شده بود و صاحب مهارت فراوان گرديده بود. روزنامه چاپ تهران از جهت نثر و شيوة نگارش و هم از جهت استحكام اشعار به كلي با آن‌چه در رشت به چاپ مي‌رسيد متفاوت بود. افزون بر آن ترتيب انتشار روزنامه در رشت منظم نبود. در تهران تقريباً نسيم شمال به طور منظّم و بدون توقف منتشر مي‌گرديد. محل روزنامه در تهران خيابان لاله‌زار بود و توزيع‌كنندة آن كودكان خردسال بودند [يغمائي ص33]. مندرجات نسيم شمال تقريباً سراسر فكاهي و انتقادي بود و همة آن‌ها را سيد ‌اشرف مي‌سرود و كمتر اشعار ديگران در آن ديده مي‌شد. اشعار او كه در اين روزنامه چاپ شده بعدها در كتاب مستقلي به نام «باغ بهشت» به طبع رسيده است. [آرين‌پور، 2/62].

موضوعاتي كه در نسيم شمال به چاپ مي‌رسيد عبارت بودند از: اشعار و مسمّطات، جواب مكاتيب، بابا طاهر عريان، ترانه‌ها، جدول، اخبار شهرستان‌ها و ممالك خارجه به شعر و امثال آن كه همه به زبان طنز و طعن و انتقادي است. [يغمائي، ص33].

گفته‌اند سيد اشرف در آفرينش اين روزنامه سخت تحت تأثير روزنامة ملا نصرالدين چاپ قفقاز بوده و اشعار او ترجمة دقيق افكار و آثار صابر است. اما ترديدي نيست كه سيد اشرف در شمار شاعران نغزگو و طنزپرداز زبان فارسي است و در ارائة افكار نو و انديشه‌هاي انتقادي به شيوة طنز زبردست بود و افكار خود را به زباني ساده و در نهايت استادي ارائه كرده است. در ميان جرائد فراوان عصر مشروطه هيچ كدام صداقت و تأثير كلام نسيم شمال را نداشته‌اند. زبان نشريه به زبان تودة مردم نزديك و درك نوشته‌ها و سروده‌ها و ساير مندرجات آن براي عموم آسان بود و همة طبقات آن را مي‌خريدند و اشعارش را حفظ مي‌خواندند. شخص سيد اشرف به رغم آن‌كه از نظر مقام ادبي به پاية شاعران برجستة اين عصر نمي‌رسيد ليكن در بيداري و آگاهي مردم نقش بيشتر و مهم‌تري ايفا كرد. امتياز روزنامة نسيم شمال را پس از مرگ سيد اشرف، وصي او وحيد دستگردي به شخصي به نام حريرچيان ساعي داد و او چند سال اين نشريه را انتشار داد اما نسيم شمال او رونق و اعتبار نشرية سيد اشرف را به دست نياورد. [يغمائي، ص33].

 

مآخذ:

آرين‌پور، يحيي. از صبا تا نيما. تهران: زوّار، 1375، ج 2/62- 65؛ باستاني‌پاريزي، محمد ابراهيم. گيلان و نسيم شمال. مندرج در «مجموعه گفتارهايي دربارة چند تن از رجال ادب و تاريخ ايران»، به كوشش قاسم صافي، تهران: دانشگاه، 1357، ص 176- 187؛ رضواني، محمد اسماعيل. نسيم شمال. مندرج در مجموعة پيشين، ص165- 175؛ يغمائي، حبيب. يادي از نسيم شمال. يغما، س28، ش1، [فروردين 1354]، ص 28- 35.

سیدعلاءالدین آل‌داود