Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

نشاط اصفهاني (1175 ـ 1244ق/ 1761 ـ 1828م)، ميرزا عبدالوهاب ملقب به معتمدالدوله و متخلص به نشاط، شاعر، خوشنويس.

نشاط فرزند ميرزا محمد رحيم از سادات موسوي بود1 و اجدادش كه گويا از حجاز به فارس كوچيدند و در جهرم ساكن شدند، اغلب از بزرگان، ‌علما و پزشكان دوران خود بودند.2 وي در اصفهان به دنيا آمد. افزون بر فارسي، عربي و تركي نيز آموخت. با شعر و ادب فارسي و عربي و دانش‌هاي رايج روزگار خود نظير دين، رياضي، حكمت الهي و منطق آشنايي يافت و درخوشنويسي نيز به مهارت رسيد. سپس به جرگة هواخواهان مكتب ادبي بازگشت كه مركز آن در اصفهان بود، پيوست.3 پس از آن خانه‌اش به محفل عرفا، شعرا و فضلا تبديل شد. در 1218ق / 1803م به دارالخلافة تهران احضار گرديد و فتحعلي شاه قاجار (حك 1212 ـ 1250ق/ 1797 ـ 1834م) او را به القاب معتمدالدوله و منشي الممالك مفتخر كرد.4 به دنبال كسب مقام سرپرستي ديوان رسائل، ‌نامه‌ها و فرامين پادشاه را با انشاء و خط خود مي‌نگاشت و تا پايان حيات در اين سمت باقي ماند.5 از جمله مأموريت‌هاي مهم دولتي وي، سفر به پاريس و ديدار با ناپلئون كبير بود. سرانجام بر اثر بيماري سل دنيا را وداع گفت.6

از آثارش مي‌توان گنجينة معتمد/ گنجينة نشاط را نام برد كه پس از مرگ وي تدوين شد و دوبار به چاپ رسيد. او همچنين رساله‌اي به شيوة گلستان سعدي و ديباچه‌اي بر ديوان خاقان (فتحعليشاه) نوشت كه اولي تنها در گنجينة معتمد و دومي هم در اين اثر و هم در مقدمة ديوان خاقان چاپ شده است.7 اشعار نشاط داراي تعابير و اصطلاح‌هاي عرفاني و صوفيانه و نشانگر گرايش سراينده به طريق عرفان و سير و سلوك است.8 نشاط در نثر از رهروان شيوة استادان كلاسيك متأخر بود. در قصيده از صباي كاشاني* (د 1238ق/ 1822م) و در غزل از حافظ شيرازي* پيروي مي‌كرد.9 اگرچه سروده‌هايش تركيب‌هاي نامأنوس و صنايع متكلفانه دارد، اما در عين حال ساده و روان است.10

 

مآخذ:

  1. اثر آفرينان. ‌زير نظر عبدالحسين نوايي، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگي ايران، چ 1، 1380، ج 6، ص 39.
  2. ديوان بيگي شيرازي، ‌احمد. حديقةالشعرا. با تصحيح، ‌تكميل و تحشية عبدالحسين نوايي، تهران: زرين، چ 1، 1366، ج 3، ص 1871.
  3. آرين‌پور، يحيي. از صبا تا نيما. تهران: جيبي، فرانكلين، چ1، 1350، ج 1، ص 29.
  4. معصوم عليشاه شيرازي، محمد معصوم. طرائق الحقائق. با تصحيح محمد جعفر محجوب، تهران: سنايي، چ 2، 1382، ج 3، ص 274.
  5. نشاط اصفهاني،‌عبدالوهاب. گنجينه؛ ديوان نشاط اصفهاني. به كوشش حسين نخعي،‌ تهران: شرق، 1337، ص 9 (پيشگفتار مصحح).
  6. ريپكا، يان و ديگران. تاريخ ادبيات ايران. ترجمة ابوالقاسم سرّي، ‌تهران: سخن، چ 1، 1383، ج 1، ص 580.
  7. بهار (ملك الشعرا)، محمدتقي. سبك شناسي. تهران: كتاب‌هاي پرستو، چ 4، 2535 (1355)، ‌ج 3، ص 332.
  8. نشاط اصفهاني، عبدالوهاب. همان، ‌ص 12 (پيشگفتار مصحح).
  9. ريپكا، يان و ديگران. همان‌جا.
  10. زرين‌كوب ،‌عبدالحسين. سيري در شعر فارسي. تهران: نوين، چ1، 1363، ص 179.
ابوالقاسم رادفر