Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

نظيري نيشابوري (    ـ 1021 ق/ 1611م) شاعر نيمه دوم سدة 10 و اوايل سدة 11 ق.

مولانا محمد حسين نيشابوري متخلص به نظيري را برخي از تذكره‌نويسان از جوين دانسته‌اند، اما وي در نيشابور به دنيا آمد. از ابتداي جواني در كنار تجارت، دانش و ادب آموخت و به شاعري روي آورد.1 چون آوازة او از خراسان به شهرهاي عراق ِعجم رسيد، به آن ديار سفر كرد و مدتي در كاشان سكنا گزيد. در آن شهر با شاعراني نظير حاتم، فهمي، مقصود و ديگران آشنا شد و با آنان به معاشرت، صحبت و مشاعره پرداخت.2 در 991 / 992 / 993 ق / ؟م به قصد ديدار ميرزا عبدالرحيم خان ملقب به خان‌خانان (د 1036ق/ 1626م) به هندوستان رفت و در آگره به دستگاه او پيوست و قصيده‌اي در ستايش او سرود و توسط او به دربار جلال‌الدين اكبر تيموري (حك 963 ـ 1014ق / 1555 ـ 1605م) راه يافت و آن پادشاه را مدح گفت.3 در حـ 1002ق / 1593م رهسپار مكه شد و پس از اداي مناسك حج به احمدآباد گجرات رفت.4 در 1004ق / 1595م به دكن سفر كرد. در مندو نزد شيخ غوثي، عربي و ديني خواند. تفسير و حديث را نيز از حسين جواهري فراگرفت.5 بعدها به دربار شاهزاده مراد و جهانگير پادشاه (حك   ـ   ق /    ـ     م) راه يافت و قصايدي در ستايش آنان سرود. سرانجام در احمدآباد گجرات در گذشت.6 از وي ديوان شعري شامل قصيده، تركيب بند، غزل، قطعه و رباعي به يادگار ماند كه مجموع ابيات آن بالغ بر 10000 بيت است.7 اشعار اين شاعر ممتاز سبك هندي چه در حيات وي و چه پس از مرگش همواره با توجه شاعران ديگر روبه‌رو بوده است.8 او غالباً از طريق استعاره يا تمثيل به بيان احساساتش مي‌پرداخت و در توصيف اين‌گونه حالات و نيز در به كار بردن الفاظ و تعبيرات مأخوذ از زبان محاوره استعداد داشت.9 كليات و غزليات وي بارها در پاكستان و هند و يكبار در تهران (1340 ش) به چاپ رسيده است.10

 

مآخذ:

  1. صفا، ذبيح‌الله. تاريخ ادبيات در ايران. تهران: فردوس، چ 7، 1373، ج 5، ب 2، ص 898.
  2. مصفا، مظاهر. ديوان نظيري نيشابوري. تهران: اميركبير، زوّار، 1340، ص 2 (مقدمة مصحح).
  3. شبلي نعماني، محمد. شعرالعجم. ترجمة محمدتقي فخرداعي گيلاني، تهران: ابن سينا، 1335، ج 3، ص113.
  4. صفا، ذبيح‌الله. همان، ص 899.
  5. مصفا، مظاهر، همان، ص 3 (مقدمة مصحح).
  6. شبلي نعماني، محمد. همان، ص 114، 115.
  7. اثرآفرينان. ‌زير نظر عبدالحسين نوايي، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگي ايران، چ 1، 1380، ج 6، ص 57.
  8. مصاحب، غلامحسين. دايرةالمعارف فارسي. تهران: جيبي، چ 2، 1381، ج 2، ص 3040.
  9. زرين‌كوب، عبدالحسين. سيري در شعر فارسي. تهران: نوين، چ 1، 1363، ص 114.
  10. گلچين معاني، احمد. كاروان هند. مشهد: آستان قدس رضوي، چ 1، 1369، ج 2، ص 1449.
ابوالقاسم رادفر