Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

نَفْثَة ‌ُالْمَصْدور، رساله‌اي‌ به فارسي  در شرح‌ مصائب‌ روزگار، به‌ ويژه‌ وقايع‌ چند ماهة‌ شكست‌ نهايي‌ و قتل‌ سلطان‌ جلال‌الدين ‌مِنْكُبِرني‌ (حك‌ 617ـ 628ق / 1220-1231م) و نيز بيان‌ رنج‌ها و سرگرداني‌هاي‌ مؤلف‌ است.1

شهاب‌الدين‌ نورالدين محمد زيدري‌ نَسَوي (زنده در 639ق) اين‌ رساله‌ را ميان‌ 632ـ 637ق / 1235-1239م هنگام‌ اقامت‌ در ميافارقين ‌براي‌ يكي‌ از بزرگان‌ ‌ نوشت.2 وي‌ از مردم‌ خرندز از توابع‌ زيدرونسا و صاحب‌ ديوان‌ انشا و وقايع‌نگار دربار جلال‌الدين‌ محمد خوارزمشاه‌ مشهور به‌ منكبرني‌ بود. در بسياري‌ از سفرها و لشكركشي‌هاي‌ جلال‌الدين‌ شركت‌ داشت.3  در اواخر به‌ مقام‌ وزارت‌ رسيد و پس‌ از آن‌ به‌ ميافارقين‌ رفت‌ و در پناه‌ حاكم‌ آن‌جا ملك‌ مظفر قرار گرفت.4

نفثة‌المصدور از شاهكارهاي‌ بديع‌ نثر فني‌ و از نمونه‌هاي‌ عالي‌ نثر مصنوع‌، مزيّن‌ و منشيانه‌ در نيمة ‌نخست‌ سدة‌ 7ق است‌. در جاي‌ جاي‌ آن‌ نشانه‌هايي‌ از نثر مرسل‌ و سادة‌ دوره‌هاي‌ ساماني‌ و غزنوي‌ همراه‌ با لغات‌ و تركيبات‌ پارسي‌ قديم ديده‌ مي‌شود.5

اثر ديگر وي‌، سيرة‌ جلال‌الدين‌ منكبرني‌  به عربي بود كه كمي‌ پس‌ از تأليف‌ به‌ فارسي‌ برگردانيده‌ شد. اين‌كتاب‌ بعدها توسط‌ مجتبي‌ مينوي‌ تصحيح‌ و به‌ چاپ‌ رسيد.6  اميرحسن‌ يزدگردي‌ نيز در 1343ش‌ نفثة‌المصدور را تصحيح‌ و منتشر كرده‌ است‌.

 

مآخذ:

  1. حاكمي‌، اسماعيل‌. گزيده‌اي‌ از نثرهاي‌ مصنوع‌ و مزيّن‌. تهران‌: دانشگاه‌ تهران‌، 1364، ص‌116.
  2. بهار (ملك‌الشعرا)، محمدتقي‌. سبك‌شناسي‌. تهران‌: پرستو، چ‌3، 1349، ج‌3، ص‌7.
  3. حكيميان‌، ابوالفتح‌.  فهرست‌ مشاهيرايران‌. تهران‌: دانشگاه‌ ملي‌ ايران‌، 1357، ج‌2، ص‌63.
  4. بهار. همان، ج 3، ص‌8.
  5. اقبال‌آشتیانی، عباس. مقدمه بر نفثة‌المصدور زیدری نسوی. به‌ کوشش اميرحسن‌ يزدگردي‌، تهران‌: اداره‌ كل ‌نگارش‌ وزارت‌ آموزش‌ و پرورش، 1343، ص‌ پنج‌ (مقدمه‌).
  6. رستگار فسايي‌، منصور. انواع‌ نثر فارسي‌. تهران‌: سمت‌، 1380، ص‌477.
ابوالقاسم رادفر