Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

نيشابور، شهري در استان خراسان رضوي، با "45 '47  ْ58 طول شرقي و "30 '12  ْ36 عرض شمالي و ارتفاع 1210 متر از سطح دريا،1 در فاصلة 120 كيلومتري از مركز استان (مشهد) و 719 كيلومتري از تهران قرار دارد.2 اين شهر، مركز شهرستاني است به همين نام كه در همسايگي شهرستان‌هاي مشهد (از شرق)، چناران و قوچان (از شمال)، سبزوار (از غرب) و تربت حيدريه و كاشمر (از جنوب) و در نزديكي كوه‌هاي بينالود به ارتفاع 3211 متر واقع است.3

شهرستان نيشابور برابر آخرين تغييرات تقسيمات كشوري در 1384ش، داراي 7 شهر و 5 بخش و 16 دهستان است.4 آب و هواي آن در مناطق كوهستاني، معتدل مايل به سرد و در جلگة مركزي معتدل است. كال شور سبزوار، در جنوب آن، ريزآبه‌هاي ارتفاعات بينالود را به سوي سبزوار و به مقصد دشت كوير منتقل مي‌سازد.5

نيشابور، با نام‌ها و لقب‌هاي مختلف، چون نيوشاه‌پور، نشابور، نيك شابور و ام‌البلاد6 و... شهرت داشته و از شهرهاي كهن بنياد ايران است و پيشينة آن به روزگار هخامنشيان و اشكانيان مي‌رسد. پس از ويراني آن (در جنگ ايرانيان و تورانيان)، شاپور پسر اردشير، دوباره به ساختن آن همت كرد.7 اين شهر در سال 31ق / 652م به دست مسلمانان فتح شد و در دورة اسلامي به يكي از چهار شهر بزرگ خراسان بدل گشت. حملات ويرانگر مغول و نيز زلزله‌هاي متعدد، نيشابور را از عظمت فرو افكند.8 امروز با يادگارهايي چون آرامگاه‌هاي عمر خيام، عطار، كمال‌الملك و زيارتگاه‌هاي مذهبي و نيز آثار تاريخي كشف شده، و با داشتن جمعيتي برابر با 158847 تن در سال 1375ش 9 و برآورد 205842 تن براي سال 1384ش،10 همراه با مراكز صنعتي و آموزشي تاسيس شده در آن، و قرار گرفتن در مسير راه‌آهن، از شهرهاي مهم خطة خراسان محسوب مي‌شود.

 

مآخذ

  1. جعفري، عباس. گيتاشناسي ايران. ج 3، دايرة‌المعارف جغرافيايي ايران، چ 1، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 1297 و 1298.
  2. سازمان حمل و نقل و پايانه‌هاي كشور (وزارت راه و ترابري). اطلس جاده‌هاي ايران (ويرايش دوم). تهران: همشهري، 1380، ص 3 و 141 و 142.
  3. جعفري. همان. ج 1، كوه‌ها و كوه‌نامة ايران، چ 2، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 126.
  4. دفتر تقسيمات كشوري. نشرية عناصر و واحدهاي تقسيمات كشوري. تهران: دفتر تقسيمات كشوري (وزارت كشور)، 1383.
  5. جعفري. همان. ج 2، رودها و رودنامة ايران، چ 2، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 372 و 373.
  6. چكنگي، عليرضا. فرهنگنامة تطبيقي نام‌هاي قديم و جديد مكان‌هاي جغرافيايي ايران و نواحي مجاور. چ 1، مشهد: بنياد پژوهش‌هاي اسلامي، 1378، ص 259.
  7. جنيدي، فريدون. شهرهاي ايران. ج 2، نيشابور و...، به كوشش يوسف كياني، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي (با همكاري جهاد دانشگاهي)، 1366، ص 367.
  8. بيات، عزيزالله. كليات جغرافياي طبيعي و تاريخي ايران. چ 1، تهران: اميركبير، 1367، ص 178-180.
  9. نورالهي، طه. توزيع و طبقه‌بندي جمعيت شهرهاي ايران در سرشماري‌هاي 75-1335. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1382، ص 194.
  10. مركز آمار ايران. بازسازي و برآورد جمعيت شهرستان‌هاي كشور. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1382، ص 104.
غلامحسین تکمیل‌همایون