Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

هَرْكي، نام يكي از ايلات كُرد مرزنشين در استان آذربايجان غربي ايران.

هركي‌ها در غرب و جنوب شهرستان اورميه در منطقه‌اي زندگی می‌کنند كه از شمال به برادُست در شهرستان سلماس، از جنوب به اشنويه، از خاور به اورميه و از باختر به دو سرزمين تركيه و عراق محدود است.1 گروهي از هركي‌ها نيز در بخش‌هايي از سرزمين عراق، به ويژه در منطقة سوران، به سر مي‌برند.2

ايل هركي‌ از 3 طايفة مَندان، سيدان و سَرهاتي و هر يك از آن‌ها از چند طايفه، باوْ، تيره و زوَمْه شكل مي‌يابد.3 اعضاي دو طايفة مندان و سرهاتي با يكديگر پيوند خويشاوندي دارند. در جنگ و ستيزهاي درون ايلي اين دو طایفه با هم، و در جنگ‌هاي برون ايلي هر سه طایفة ایل با هم متحد مي‌شوند. «رِسْپي» (ريش‌سفيد) و «بيگ» يا «خان» دو مقام ايلي- سياسي بودند كه اولي زُومَه (گروهي از عشاير دامدار كه یک واحد اقتصادي را در طایفه تشكيل مي‌دادند) و دومي تيره و طايفه را سرپرستي مي‌كردند. در رأس ايل نيز «ايل‌بيگ» قرار داشت. از زمان دِه‌نشين شدن ايل، عنوان «كدخدا»، مسئول ادارة امور دِه نيز به مناصب ايلي افزوده شد.4 در ايل هركي مقام ايل‌بيگي انتخابي بود و از تيرة لِياسي طايفة سيدان برگزيده مي‌شد. عزل و نصب او فقط بر عهدة اعضای تيرة لياسي و 13 تيرة خويشاوند آن‌ها بود، كه به «پيس آقا» معروف بودند.5 در گذشته، هركي‌ها همه كوچنده و دامدار بودند، ليكن از چند دهة پيش بيشترشان يكجانشين شده و به زراعت مي‌پردازند. شمار كوچندگان هركي طبق سرشماري 1377ش 1772 خانوار بوده است.6


مآخذ:

  1. يادداشت مؤلف.
  2. اسكندري‌نيا، ابراهيم. ساختار سازمان ايلات و شيوة معيشت عشاير آذربايجان غربي. اورميه: 1366، انتشارات انزلي، ص410.
  3. همو، ص412-415؛ بلوكباشي، علي. جامعة ايلي در ايران. تهران: 1382، دفتر پژوهش‌هاي فرهنگي، نمودار 1، ص74.
  4. پژوهش‌هاي ميداني مؤلف.
  5. اسكندري‌نيا. همانجا، ص410-411.
  6. بلوكباشي. همانجا، شمارة102، جدول ص104.

علی بلوکباشی