Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

هرمزگان، نام استاني در جنوب ايران و به مركزيت شهر بندرعباس (         بندرعباس).    

اين استان از جنوب با درياي عمان و خليج فارسي، از شمال با استان‌هاي كرمان و فارس، از شرق با استان سيستان و بلوچستان و از غرب با استان بوشهر همسايه است.1

استان ساحلي هرمزگان با مختصات جغرافيايي َ24   ْ25 تا َ53  ْ28 عرض شمالي و َ44  ْ52 تا َ14  ْ59 طول شرقي، با 71193 كم وسعت، 4/4 درصد از مساحت كشور را تشكيل مي‌دهد.2

استان هرمزگان براساس آخرين تغييرات در تقسيمات كشوري، داراي 11 شهرستان، 33 بخش، 80 دهستان و 22 شهر است. نام‌هاي شهرستان‌هاي آن عبارتند از: بندرلنگه، بندرعباس، قشم، ميناب، ابوموسي، بَسْتَك، جاسْك، حاجي آباد، خَمير، گاوبندي و رودان. به شهرستان رودان كه نام مركز آن ده بارِز است، بقيه جز شهرستان‌هاي استان داراي مركزيتي هم‌نام با شهرستان خود، هستند.3

استان هرمزگان را به لحاظ ناهمواري‌هاي طبيعي موجود در آن، مي‌توان به چهار بخش مشخص تقسيم كرد.4

  1. مناطق كوهستاني كه عمدتاً در شمال و شرق استان واقع شده‌اند و بلندترين نقطة آن كوه فارغان يا هُماك با ارتفاع 3267 م در شمال استان قرار دارد.
  2. دشت‌ها كه در حد فاصل كوه‌ها و جلگه‌هاي ساحلي و در امتداد خليج‌فارس و درياي عمان كشيده‌ شده‌اند و دشت‌هاي گاوبندي، مَراغ، دِژگان از آن جمله‌اند.
  3. جلگه‌ها كه در امتداد خط ساحلي استان واقع شده‌اند و در واقع سرزمين‌هاي كم و بيش هموار و وسيع ساحل را تشكيل مي‌دهند. جلگة ميناب و جلگة بندرعباس نمونه‌هايي از آنها هستند.
  4. جزاير استان هرمزگان بخش ديگري از جغرافياي طبيعي استان هستند كه در خليج‌فارسي و تنگه هرمز، قرار دارند و به لحاظ زمين‌شناسي و نيز موقعيت استراتژيك داراي اهميت فوق‌العاده‌اي مي‌باشند (         جزاير).

    استان هرمزگان با داشتن طولاني‌ترين ساحل كه سرتاسر تنگة استراتژيك هرمز و بخش عمده‌اي از سواحل درياي عمان و خليج‌فارس را دربر مي‌گيرد، داراي موقعيت حساسي در جغرافياي سياسي ايران، منطقه و حتي جهان است. از آنجا كه خليج‌فارسي به لحاظ واقع شدن در قلب منطقة جنوب غرب آسيا، و وجود منابع غني نفت و وابستگي قدرت‌هاي بزرگ اقتصادي جهان به آن و در نتيجه رفت و آمد انواع شناورها و زيردريايي‌ها از تنگة هرمز، تنها گذرگاه اصلي و تحت نظارت دولت ايران، داراي اهميت فوق‌العاده‌اي است. از اين رو، استان هرمزگان به سبب مالكيت ايرن بر جزاير متعددي در اين تنگه،رو به جهات گوناگون سياسي، امنيتي، اقتصادي و فرهنگي همواره اهميت داشته و در طول تاريخ نيز محل منازعات گوناگون بين قدرت‌هاي استعماري دنيا بوده است.  5

    استان هرمزگان به لحاظ آب و هوايي، منطقه‌اي گرم و خشك است ونواحي جنوبي آن در بيشتر ماه‌هاي سال بواسطة همسايگي با خليج‌فارس و درياي عمان، داراي هوايي شرجي است كه زندگي را در آن سخت و دشوار مي‌سازد. نواحي شمالي استان خشك‌تر از جنوب است و درجة حرارت برخي مناطق آن به 50 درجه سانتي گراد مي‌رسد.6

        استان هرمزگان در حوضة آبريز خليج فارسي و درياي عمان و دو زير حوضة بندرعباس- سديچ و كُل – مهران واقع شده است. در اين استان جريان‌هاي سطحي آب پس از تشكيل رودخانه‌هايي همچون سديچ، گابريك، جگين، گز، مازايي، ميناب، حسن لنگي و شور در نيمة شرقي استان و رودخانه‌هاي كُل، مهران ومانند آنها به درياي عمان و خليج‌فارس سرازير مي‌شوند. چند رودخانة كم اهميت نيز به داخل برخي شوره‌زارهاي داخل استان، از جمله شوره‌زار مهرگان در جنوب غربي استان فرو مي‌روند. بر روي رودخانة ميناب، پر آب‌ترين رود استان سدي به نام استقلال براي ذخيرة آب و آبياري هزاران هكتار از برخي اراضي دشت ميناب احداث شده است.7

    در گذشته قسمت‌هايي از استان هرمزگان، بخش ساحلي سرزمين كرمان به شمار مي‌رفته ا ست. در «حدودالعالم من‌المشرق‌ الي‌المغرب» دو بار به واژة هرمز اشاره شده است. درجايي آمده كه هرمز «رودي كه به نزديگي درياء اعظم افتد»8  و در جاي ديگر: هرمز «بر نيم فرسنگي درياء اعظم است، جايي سخت گرم است و بارگه كرمان است.9

    در زمان ايلخانان مغول، هرمزگان امروز، در ايالت «كرمان و مكران» جاي داشت. در عصر زنديه، بخشي از «دارالامان كرمان» بود و در تقسيمات كشوري سال 1316 شمسي، همراه با نواحي جنوبي يزد، كرمان، هرمزگان به نام استان جنوب خوانده مي‌شد. در 1346 شمسي استان از مجموعة بنادر و جزاير و سواحل خليج‌فارس و درياي عمان و به مركزيت بندرعباس تشكيل شد كه در ابتدا شامل شهرستان‌هاي بندرعباس، بندربوشهر، بندرلنگه، برازجان و ميناب بود. سرانجام  در 1355 خورشيد، اين استان با انتزاع برخي شهرستان‌هاي آن مانند بوشهر و برازجان، با نام هرمزگان در تقسيمات كشوري ايران جاي گرفت.10

    استان هرمزگان با جاذبه‌هاي طبيعي دريايي و زيباي‌هايي جزايري كه در نزديكي سواحل آن قرار دارد، از جمله جزيزة بزرگ قشم كه در سال‌هاي اخير به منطقة ويژة تجاري و گردشگري تبديل شده است، و نيز جاذبه‌هاي تاريخي كه برخي از آنها بازمانده از دوران تسلط استعماري پرتغالي‌ها و انگليسي‌ها درمنطقه هستند، همواره مورد توجه گردشگران داخلي و خارجي بوده است.11


مآخذ:

  1. سازمان نقشه‌برداري كشور. اطلس نقشه و اطلاعات مكاني (استان هترمزگان). چ1، تهران: سازمان نقشه‌برداري كشور (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1384، ص 1.
  2. سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح. اطلس راهنماي استان‌هاي ايران. چ2. تهران: سازمان جغرافيايي وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح، 1384، ص 63.
  3. دفتر تقسيمات كشوري. نقشه و جدول تقسيمات كشوري. تهران: دفتر تقسيمات كشوري (وزارت كشور)، 1384.
  4. سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي آموزشي. جغرافياي استان هرمزگان. چ4. تهران: شركت چاپ و نشر كتاب‌هاي درسي ايران، 1382، ص 3 و 4.
  5. حافظ‌نيا، محمدرضا، خليج‌فارس و نقش استراتژيك تنگه هرمز چ1. تهران: سازمان سازمان مطالعه و تدوين كتب علوم انساني دانشگاهها «سمت»، 1371، صص 93-89.
  6. منبع 4. صص 5 .
  7. الف: سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح. فرهنگ جغرافيايي رودهاي كشور.ج4. چ1. تهران: سازمان جغرافيايي وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح، 1383، صص 305، 307 و 308 (مجموعه نقشه‌ها)

     ب: منبع 4. صص 15 و 16.
  8. حدودالعالم من‌المشرق الي‌المغرب. به كوشش دكتر منوچهر ستوده: طهوري، 1362، ص 44.
  9. همان. ص 127.
  10. امير احمديان، بهرام. تقسيمات كشوري (مجموعه: از ايران چه مي‌دانم 47). چ1. تهران: دفتر پژوهشهاي فرهنگي، 1383، صص 59، 77، 85، 9 و 100.
  11. الف: شهام، دكتر افشين و مهنس هيلدا دادفر. جغرافياي جهانگردي ايران. چ2. تهران: طراوت، 1384، صص 174- 171

    ب: منبع 4. صص 84- 66.
غلامحسین تکمیل‌همایون