Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

هزار و يكشب، نام مجموعه‌اي از افسانه‌ها و قصه‌هاي عاميانه دربارة انسان و حيوان و موجودات وهمي.

اين كتاب ترجمة‌ اَلفُ‌ لَيْلَةٍ و لَيْلَه از عربي‌ به‌ فارسي‌ و موضوع‌ آن‌ افسانه‌سرايي شهرزاد براي شهريار، يكي از پادشاهان در هزار شب‌ است‌. منشاء الف‌ ليلة و ليله را برخي‌ هندي‌ و برخي ‌ايراني‌ دانسته‌اند.1

وقتي‌ اصل‌ متن‌ فارسي‌ آن‌ به‌ نام‌ هزار افسان‌ در سدة‌ 3ق / 9م به‌ عربي‌ برگردانيده‌ شد، داستان‌هاي ديگري‌ نيز به‌ آن‌ راه‌ يافت‌. ترجمة‌ عربي‌ كتاب‌ با اقبال‌ بسيار روبه‌رو گرديد و كساني‌ را به‌ تقليد از آن برانگيخت‌. يكي‌ از آنان‌ ابن‌ عبدوس‌ جهشياري‌ بود كه‌ در سدة‌ 4ق / 10م كوشيد تا هزار افسانه‌ از داستان‌هاي‌ عرب‌، ايران‌، روم‌ و جز آنها را گردآورد، اما در نيمة‌ كار درگذشت‌.2

نخستين بار هزار و يكشب‌ توسط‌ آنتوان‌ گالان [1]‌به‌ فرانسه‌ ترجمه‌ شد و از 1704 تا 1717 م‌ در 12 جلد در پاريس‌ به‌ چاپ‌ رسيد. پس‌ از آن‌ به زبان‌هاي انگليسي و آلماني و زبان‌هاي ديگر ترجمه شد. خاورشناسان‌ بزرگي‌ مانند دوهامر[2]، سيلوستر دوساسي[3]‌ و ديگران‌ در سراسر سدة‌ 19 و آغاز سدة‌ 20 م‌ دربارة‌ ريشه‌ و خاستگاه‌ اين‌ كتاب‌ مطالبي‌ نوشتند. دليل‌اصلي‌ دانشمندان‌ در اثبات‌ ريشه‌ هندي‌ و ايراني‌ كتاب‌ اشارات‌ مسعودي‌ و ابن‌ نديم‌ بود.3

اين دو بر اين باورند كه‌ هزارو يكشب‌ از ايران‌ منشاء گرفته‌ و نام‌ افسون‌ (افسانه‌) داشته‌ است‌.4

عبداللطيف‌ طسوجي‌ تبريزي پيرامون‌ 1259ق / 1843م آن‌ را به‌ فارسي‌ ترجمه‌ و با اشعار فارسي‌ سروش‌ اصفهاني‌ به جاي اشعار عربي به چاپ‌ رساند.5 هزار و يكشب‌ آيينه‌اي‌ براي‌ نمايش‌ چگونگي‌ جهاني‌ شدن‌ فرهنگ‌ ايراني‌ است‌.6

 

مآخذ:

  1. مصاحب‌، غلامحسين‌. دايرة‌المعارف‌ فارسي‌. تهران‌: فرانكلين‌، 1381، ج‌ 1، ص‌ 211.
  2. ثميني‌، نغمه‌. كتاب‌ عشق‌ و شعبده‌. تهران‌: نشر مركز، 1379.
  3. ستّاري‌، جلال‌. هزار و يكشب‌ و افسانة‌ شهرزاد. تهران‌: بامداد، 1348.
  4. مارزولف‌، اولريش‌. «رابطة‌ بين‌ هزار و يك‌ شب‌ و فرهنگ‌ ايراني‌»، ترجمة‌ جهانگير كازروني‌، فصلنامة‌ فرهنگ‌ مردم، پاييز و زمستان‌ 1383، س‌ 3، ش‌ 11 و 12، ص‌ 7.
  5. مصاحب‌، غلامحسين‌. دايرة‌المعارف‌ فارسي‌. تهران‌: فرانكلين‌، 1381، ج‌ 1، ص‌ 211.
  6. دالوند، حميدرضا. «همانندي‌هاي‌ قصه‌گويي‌ شهرزاد و داستانسرايي‌ حكيم‌ نظامي‌»، همان‌. ص‌ 35.

    نيزنك‌: حديدي‌، جواد. از سعدي‌ تا آراگون‌. تهران‌: مركز نشر دانشگاهي‌،1373، ص‌ 99ـ111؛ خانلري‌(كيا)، زهرا. فرهنگ‌ ادبيات‌ فارسي‌. تهران‌: بنياد فرهنگ ايران‌، 1348، ص ‌538-539؛ محمدي‌، محمد. فرهنگ ‌ايراني‌ پيش‌ از اسلام‌. تهران‌: توس‌، 1374، ص‌ 185ـ188.
 



[1]. A. Galland

[2]. De Hammer

[3]. De Sacy

ابوالقاسم رادفر