Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

هواشناسي، دانشي است كه دربارة شناخت جو (اتمسفر) زمين گفتگو مي‌كند.

پيش‌بيني وضعيت جوي از مهم‌ترين كارهاي هواشناسي است كه به كمك ابزار و آلات دقيق و نقشه‌هاي مخصوص كه به آن‌ها چارت‌هاي هواشناسي مي‌گويند انجام مي‌شود.1 در دانش هواشناسي پديده‌هايي چون فشار، دما، بادها، طول تابش آفتاب و... مطالعه مي‌شود2 و خود به چند شاخة تخصصي تقسيم مي‌گردد.

در هواشناسي فيزيكي سير تغييرات و تبديلاتِ انرژي تابشي خورشيدي كه منبع اصلي انرژي در كرة زمين است و فرايند‌هاي حاصل از آن كه منجر به شكل‌گيري پديده‌هاي جوي مانند ابرها، باران، تندبادها و صاعقه‌ مي‌گردد، مطالعه و بررسي مي‌شود.3 هواشناسي فيزيكي پايه و اساس هواشناسي ديناميك است. در اين شاخه از دانش هواشناسي، بادها و قوانين حاكم بر حركت‌هاي جوي كه حاصل اختلاف انرژي و يا دما بين دو نقطه است، بررسي مي‌شود. در هواشناسي ديناميك فرض بنيادي اين است كه حركت هوا نتيجة نيروهاي حاصل از فرايند‌هاي ترموديناميك بر روي زمين است و نيروي محركة اصلي در مدل عمومي گردش هوا، انرژي تابشي خورشيد است.4

هواشناسي سينوپتيك از ديگر شاخه‌هاي دانش هواشناسي است كه در آن اطلاعات پايه‌اي هواشناسي و عناصري كه در وضعيت جوي يك منطقه تأثير دارند گردآوري و در نقشه‌هاي سينوپتيكي پياده مي‌شود و براي پيش‌بيني وضع هوا مورد استفاده قرار مي‌گيرد.5

هواشناسي كشاورزي و ميكرو هواشناسي از شاخه‌هاي نسبتاً جديدتر دانش هواشناسي‌اند. در هواشناسي كشاورزي به تأثيرات آب و هوايي بر محصولات كشاورزي و پوشش گياهي مناطق مختلف پرداخته مي‌شود و در ميكرو هواشناسي تأثيراتِ شرايط جوي بر يك منطقة كوچك‌تر از يك كيلومتر مربع مطالعه مي‌گردد.6

هواشناسي و اقليم‌شناسي دو دانش موازي و نزديك به هم‌اند كه وجه تمايز آن دو، طول دورة مشاهدات آن‌هاست. در هواشناسي پديده‌هاي جوي در يك دورة كوتاه مدت، معولاً يك روز تا حداكثر يك هفته بررسي مي‌شود ولي در اقليم‌شناسي خصوصيات جوي يك منطقه در يك دورة دراز مدت، حداقل يك دورة 30 ساله مطالعه مي‌گردد.7

 

مآخذ:

  1. جعفري، عباس. فرهنگ بزرگ گيتا‌شناسي (اصطلاحات جغرافيايي). تهران: سازمان جغرافيايي و كارتوگرافي گيتاشناسي، چ2،1372، ص358.
  2. شايان، سياوش. فرهنگ اصطلاحات جغرافياي طبيعي. تهران: انتشارات مدرسه، چ1، ص244، 1369.
  3. عليخاني، بهلول و كاوياني، محمدرضا. مباني آب و هواشناسي. ، تهران: انتشارات سمت، چ1، 1371، ص7 و ذيل ماده در Microsoft Encarta Reference Library 2004 (CD)                                                     
  4. عليخاني. ص 8-9 و Encarta
  5. شايان. ص383.
  6. Encarta (CD).
  7. ‌شايان. ص244.
    علی همدانی