Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

هُجْوَيري (      ـ ميان 465 تا 469 ق) صوفي، عالم.

ابوالحسن علي بن عثمان بن علي غزنوي جُلّابي هجويري مشهور به حضرت داتاگنج بخش در هجوير از توابع غزنه (در افغانستان كنوني ) به دنيا آمد.1 دوران كودكي و جواني را در زادگاهش به سر برد و زير نظر پدرش تربيت شد.2 ابتدا دانش‌هاي معمول آن روزگار نظير قرآن كريم، حديث، ‌صرف و نحو، منطق، فلسفه، فقه، ادبيات عرب و تاريخ اسلام را فراگرفت.3 پس از آن با ارشاد ابوالفضل خُتلي و ابوالعباس اشقاني/ شقّاني تصوف آموخت. همچنين نزد ابوالقاسم گرگاني تعليم گرفت.4 گويند آن پير براي سخنان مريدش حرمت قائل بود و روزگارش را سره مي‌كرد.5 سپس هجويري غزنه را ترك گفت و به سفري طولاني رفت. او از عراق، شهرهاي مركزي ايران، ‌تركستان‌، آذربايجان، طوس و نيشابور، شام و دمشق ديدن كرد و در آنجا به محضر چند تن از مشايخ صوفيه رسيد.6 پس از آن حدود چهل سالگي رهسپار لاهور شد و در مسجدي كه خود آن را بنا نهاد، به ترويج دين و ارشاد مردم پرداخت. سرانجام در همان جا درگذشت و در مكاني بيرون از دروازة بهاتي به خاك سپرده شد.7 ژوكوفسكي [1]خاورشناس روس و نيكلسون [2]خاورشناس انگليسي ده اثر از هجويري نام برده‌اند. اما او خود مي‌گويد 28 كتاب داشته كه برخي از آن‌ها از جمله ديوان شعر و كتاب‌هاي الفنا و البقا و منهاجالدين وي به سرقت رفته است.8 تنها اثري كه از هجويري در دست است، كشف المحجوب نام دارد. اين اثر از امّهات كتاب‌هاي صوفيه و از جمله قديم‌ترين آن‌ها است. اگرچه كشف المحجوب هجويري در مقايسه با آثار معاصران مؤلف از مفردات عربي، به ويژه مفردات و تركيب‌هاي عربي رايج در ميان صوفيه، به ميزان بسيار برخوردار است، اما نثري روان و ساده دارد.9

 

مآخذ:

  1. حلبي، علي اصغر. مباني عرفان و احوال عارفان. تهران: اساطير، چ 2، 1377، ص370.
  2. هجويري، ‌ابوالحسن علي. كشف المحجوب. به تصحيح ژوكوفسكي، با مقدمة قاسم انصاري، تهران: طهوري، چ 1، 1358 / 1979، ص 5.
  3. هجويري،‌ ابوالحسن علي. همان، به كوشش محمد حسين تسبيحي (رها)، اسلام آباد: مركز تحقيقات فارسي و سمن پيلبكيشنز لاهور، 1374/ 1995،‌  ص 56 (پيشگفتار).
  4. عابدي، محمود. «كشف المحجوب و هجويري»، ‌مطالعات عرفاني (مجلة تخصصي دانشكدة علوم انساني دانشگاه كاشان)، ش 2 (زمستان 1384)، ص 18.
  5. هجويري، ‌ابوالحسن علي. كشف المحجوب. با مقدمه، تصحيح و تعليقات محمودعابدي، تهران: سروش، چ 1، 1383، ص 19 (مقدمة مصحح).
  6. همو. درويش گنج بخش ؛ گزيدة ‌كشف المحجوب. تهران: سخن، چ 1، 1376، ص 12ـ 15 (به اختصار).
  7. هجويري، ‌ابوالحسن علي. همان، به تصحيح ژوكوفسكي، ص 11، 15.
  8. حلبي، علي اصغر. همان، ص 372.
  9. صفا، ذبيح‌الله. تاريخ ادبيات در ايران. تهران: ابن سينا، چ 4، 1347،‌ج 2، ص 892.

    و نيز نگ: بهار (ملك الشعرا)، محمدتقي. سبك شناسي.‌ تهران: كتاب‌هاي پرستو، ‌چ 4، 2536 (1356)، ج 2، ص 187، 188 ، 192.

     



[1]. Zhukovskii

[2]. Nicolson

ابوالقاسم رادفر