Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

ويس و رامين، منظومه‌اي عاشقانه در سرگذشت دو دلداده به نام‌هاي ويس و رامين از فخرالدين اسعد گرگاني* (د پس از 446ق / 1054م) و در قالب مثنوي.

اين مثنوي شامل حـ 9000 بيت است،1 كه سراينده آن را ميان 442ق و 447ق / 1050-1055م و در عهد طغرل اول سلجوقي (حك 432ـ455ق) سروده است.2 اصل اين داستان به زبان پهلوي و منسوب به دورة‌ اشكانيان است و فخرالدين اسعد با داشتن نسخه‌اي از متن پهلوي كتاب، ‌آن را به شعر فارسي برگرداند.3 ويس و رامين از لحاظ قدمت سومين مثنوي موجود و نخستين منظومة ‌عشقي است كه به صورت كامل باقي مانده است.4 اگرچه اين مثنوي را در شمار طبيعي‌ترين و مؤثرترين داستان‌هاي بزمي و عشقي در زبان فارسي دري آورده‌اند.5 ويس و رامين در شعر شاعران پس از فخرالدين اسعد نظير نظامي گنجوي، * ‌عطار، * مولوي،*خواجوي كرماني، * جامي* و ديگران تأثير بسيار برجاي گذاشته است.6 بسياري از صاحب نظران آن را با منظومة كهن و عاشقانة تريستان وايزوت كه در سدة 12م به زبان فرانسه به نظم درآمده است، ‌همانند دانسته‌اند، حال آ‌ن‌كه اين دو منظومه تنها از نظر سير ماجرا و رنگ بروني و نه سرشت ماجرا و ماية دروني، با يكديگر مشابهت دارند.7  اين داستان پهلوي با توجه به شيوة  نگارش اين زبان و وجود اطناب‌هاي ملال انگيز و تكرارهاي آن، بسيار لفظ و اندك معناست.8 در پژوهش و نقد منظومه‌هايي نظير ويس و رامين و درك بهتر آن بايد از فرهنگ‌ها كمك گرفت و شواهدي را به دست آورد كه معناي هر واژه را آن‌گونه كه در ذهن شاعر بوده، روشن كند.9

 

مآخذ:

  1. مصاحب، غلامحسين. دايرةالمعارف فارسي. تهران: جيبي، چ 2، 1381، ج 2، ص 3203 (ذيل ويس و رامين).
  2. فروزانفر، بديع‌الزمان. تاريخ ادبيات ايران پس از اسلام تا پايان تيموريان. با گفتاري از عبدالحسين زرين‌كوب، به  كوشش عنايت‌الله مجيدي، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، 1383، ص 294.
  3. صفا، ‌ذبيح‌الله. تاريخ ادبيات در ايران. تهران: ‌ابن سينا، چ 6، 1347، ج 1، ص 132.
  4. محجوب، محمدجعفر. ويس و رامين. فخرالدين ‌اسعد گرگاني، ‌تهران: نشر انديشه و ابن‌سينا، 1337، ص 8 (مقدمه).
  5. زرين‌كوب، عبدالحسين. سيري در شعر فارسي. تهران: نوين، چ 1، 1363، ص 40.
  6. همو، با كاروان حله. تهران: علمي، چ 10، 1376، ص 82.
  7. اسلامي‌ندوشن، محمدعلي. جام جهان بين. تهران: توس، چ 4، 2535 (1355)، ص 119.
  8. محجوب. همان. ص 18 (مقدمه).
  9. قريب، مهدي؛ بهبودي، محمدعلي. يادداشتهاي مينوي. تهران: پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي، چ 1، 1375، ص 6.
ابوالقاسم رادفر