Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

يادگار زَريران‌، (پهلوي اَياتْكارِ زَريران)، رساله‌اي حماسي ـ مذهبي به زبان پهلوي.

نخستين‌ كتابي‌ كه‌ پس‌ از يشت‌ها و ساير قطعات‌ داستاني‌ اوستا براي‌ گردآوردن‌ قسمتي‌ از روايات ايراني‌ نگاشته شده است‌. اصل‌ اين‌ كتاب‌ كه‌ ظاهراً نثر توأم‌ با شعر بوده‌ به‌ زبان‌ پارتي‌، اما صورت‌ كنوني‌ آن‌ به‌ زبان‌ و خط‌ پهلوي‌ است‌ و به‌ اوايل‌ سدة‌ 6 م‌ تعلق‌ دارد.1

كتاب‌ يادگار زرير داستان‌ زرير برادر گشتاسپ‌ و پسر وي‌ بستور است‌. نام‌ اين‌ دو پهلوان‌ در اوستا نيزديده‌ مي‌شود.2

تعداد كلمات‌ آن‌ نيز 3000 كلمه‌ است‌. با اين‌ حال‌، به‌ اعتقاد بنونيست [1]خاورشناس‌ معروف فرانسوي‌، نسخه‌هاي‌ موجود يادگار زريران‌ صورت‌ مغشوش‌ و دست‌‌خورده‌اي‌ از يك‌ منظومة‌ متعلق‌ به‌ پيش‌ از سدة ‌3م‌ (عهد اشكانيان‌) است‌. اين‌ كتاب‌ در بعضي‌ از نسخ‌ «شاهنامة‌ گشتاسب» ناميده‌ شده‌ است‌. نخستين‌ و مهم‌ترين‌ ترجمة‌ آن‌ به‌ دست‌ گيگر[2] و به‌ زبان‌ آلماني‌ در 1890م ‌صورت‌ گرفت‌. اين‌ دانشمند تلاش‌ كرد رابطة ميان‌ يادگار زرير و شاهنامه‌ را در داستان‌ جنگ ارجاسپ‌ و گشتاسپ‌ آشكار كند. بجز او تئودور نولدكه[3] نيز در باب‌ آن‌ تحقيقاتي‌ كرده‌ است‌.3

يادگار زريران‌ اثري‌ گيرا و پر كشش‌ و داراي‌ روح‌ حماسي‌ و لحن‌ شاعرانه‌ است‌ و در هر جا كه ‌اقتضا كند، زبان‌ آن‌ سرشار از تشبيهات‌ مبالغه‌آميز مي‌شود. با شاهنامه‌ به‌ ويژه‌ از نظر واژگان‌ شباهت زيادي‌ دارد.4 متن رساله به فارسي نيز برگردانده شده است.5

 

مآخذ:

  1. صفا، ذبيح‌الله‌. حماسه‌سرايي‌ در ايران‌. تهران‌: اميركبير، 1352، ص‌ 42؛ تفضلي‌، احمد. تاريخ‌ ادبيات‌ ايران‌ پيش‌ از اسلام‌. به‌ كوشش‌ ژاله‌ آموزگار، تهران‌: سخن‌، 1376، ص‌ 267.
  2. تفضلي. همان. ص 267- 268.
  3. صفا. همان. ص‌ 42 - 43.
  4. سميعي‌، احمد. ادبيات‌ ساساني‌. تهران‌: دانشگاه‌ آزاد ايران‌، 1355، ص‌ 43.
  5. براي ترجمه‌هاي فارسي، نك: تفضلي. همان. ص 268، حاشية 3.

    و نيز نك‌: اكبرزاده‌، داريوش‌. شاهنامه‌ و زبان‌ پهلوي‌. تهران‌: پازينه‌، 1379، ص‌ 128ـ 162.



[1]. E. Benveniste

[2]. Geiger

[3]. Nōldeke

ابوالقاسم رادفر