Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

پاسارگاد: شهري باستاين در دشت مرغاب فعالي واقع در استان فارس. پاسارگاد نام قديم شهر مرغاب بوده1و اين نام از آن رو مورد تأييد است كه در متون استحكاماتي تخت جمشيد به نام ايلامي باتراكاتاس (Batrakatas) و با سراكادا (Basrakada) به آن اشاره شده است.2 براي پاسارگاد معاني مختلفي بيان كرده‌اند از جمله «اردوگاه پارسيان»3 و «به كار برندة گرزقوي»4 اما چنانكه هرودوت گفته5 اين نام وابسته به نام قبيلة پاسارگاد است كه يكي از سه قبيلة معروف پارسيان بوده است. پاسارگار به دستور كوروش دوم (530- 559ق. م) ساخته شده و پايتخت اين پادشاه هخامنشي و پسرش كمبوجيه (552- 530ق.م) بوده كه مجموع ساختمانهاي آن در محوطه‌اي به طول 5/2 كيلومتر در 43 كيلومتري تحت جمشيد واقع شده است. آنچه در اين شهر موجود است. به قرار زير مي‌باشد: آرامگاه كوروش واقع در غرب دهكدة مادر سليمان، شامل اتاقي كوچك باسقفي شيرواني كه بر روي شش طقبقة سنگي كه هر طبقه از طبقة زيرين كوچكتر است بنا شده.6 در حدود يك كيلومتري شمال مقبره كوروش ويرانه‌هاي سه ساختمان كاخ گونه (دروازة R، كاخ S و كاخ P) به فاصلة كمي از هم قرار دارند. دروازة R/1 كاخي با برجسته‌كاري، كاخ S را تالار شرفيابي و كاخ P را به عنوان كوشك اصلي مي‌شناسند.7 خرابه‌هاي برجي مرتفع كه بر زيربناي سنگي سه پله‌اي با 14 متر ارتفاع بنا شده8 معروف به زندان سليمان است كه تاكنون منظور اصلي بناي آن روشن نشده، بعضي آن را قبر سلطنتي و گروهي انبار يا مخزني براي اشياي مهم سلسله يا اشياي مذهبي دانسته‌اند. در منتهي‌اليه شمالي پاسارگاد دو پايه ستون سنگي مربع شكل با 2 متر ارتفاع قرار دارد كه تعبيرهاي متعددي در بارة كاربرد اينها ارائه شده9 سكوي سنگي بزرگ برج گونه‌اي بنام تل تخت يا تخت مادر سليمان كه احتمالاً وظيفه حمايت از كاخها را داشته نيز در اينجا وجود دارد. در پاسارگاد 24 كتيبه يافته‌اند كه به سه زبان ايلامي، بابلي و فارسي باستان متن «من كوروش شاه هخامنشي هستم» را در بردارند.10 با توجه به توصيف نويسندگان باستاني و حفاريهاي به عمل آمده ثابت شده كه تمام ساختمانهاي پاسارگاد را باغهاي وسيعي در برگرفته بوده.11 بطور كلي پاسارگاد مجموعة هنر شرق قديم را يكجا در خود داشته و نماد شكوفايي هنرهاي معماري، پيكرتراشي، رنگ آميزي وشبيه‌سازي در دورة هخامنشيان و الگويي براي تخت جمشيد بوده است.12


منابع و مآخذ:

  1. شاپور شهبازي، راهنماي جامع پاسارگاد، شيراز: بنياد فارس‌شناسي 1279، ص 15.
  2. گرشويچ، ايليا، تاريخ ايران دورة هخامنشيان، ترجمه مرتضي ثابت‌فر، تهران: جامي، 1385، ص 277.
  3. سرفراز، علي‌اكبر و بهمن فيروز‌مندي، باستان‌شناسي و هنر دوران تاريخي ماد هخامنشي، اشكان ساساني، تهران: عفاف 1381، ص 118.
    4- Stronach, David. Pasargadoe, Areport on the Excavations conductedby The Britishinstitute of Persian studies from 1961 to 1963, Oxford (1978), p. 281.
    5-           هرودوت، تواريخ، ترجمه وحيد مازندراني با توضيحات عليرضا شاپور شهبازي، تهران: دنياي كتاب، چاپ دوم 1368، كتاب اول، بند 125.
    6- Shapurshahbazi, A. »Cyrus, the tomb of cyrus« iniencyclopaedia Iranic. Edited by Ehsan Yarshater, Mazda Publishers costa Mesa, california 1993, V. 6. p. 522.
    7-               دايره‌المعارف بزرگ اسلامي، زير نظر كاظم موسوي بجنوردي،تهران: مركز دايره‌المعارف بزرگ اسلامي، 1367، ج 13، ص 514.
    8-                بويس، موي، تاريخ كيش زرتشت، ترجمه همايون صنعتي‌زاده، تهران: توس 1375، ج 2 (هخامنشيان). ص 90.
    9-                 اومستد، تاريخ هخامنشي، ترجمه محمد مقدم، تهران: اميركبير، چاپ سوم 1372، ص 84.
    10- مهين‌فرن، سياره «پاسارگاد» در دانشنامة جهان اسلام، زير نظر غلامعلي حداد عادل، تهران: بنياد دايره‌المعارف اسلامي، 1375، ج 5، ص 423.
    11- بريان، پي‌ير، تاريخ امپراتوري هخامنشيان از كوروش تا اسكندر، ترجمه مهدي سمسار، تهران: زرياب 1377، ج 1، ص 219.
    12- شاپور شهبازي، همان› صص 1- 9. 
سهم‌الدین خزائی