Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

پهلواني، در ادب فارسي، داستان‌هايي را كه به پهلوانان تعلّق دارد، ‌پهلواني گويند. عالي‌ترين نمونة اين داستان‌ها را در شاهنامة فردوسي مي‌توان ديد. شاهنامه را معمولاً به سه دورة اساطيري، پهلواني و تاريخي تقسيم كرده‌اند.1 دورة پهلواني در شاهنامه با نبرد ميان خير و شر، يعني با قيام كاوة آهنگر در برابر ضحاك آغاز مي‌شود و با قتل رستم و سلطنت بهمن پسر اسفنديار پايان مي‌پذيرد. اين دوره را بايد عهد جنگ‌هاي طولاني و بزرگ دانست. در اين عهد، همه چيز، ‌خواه زمان و دورة سلطنت و عمر و خواه حوادث و اتفاق‌ها و اشخاص، خارق‌العاده و از حدّ بيرون است.2 مهم‌ترين رخدادهاي پهلواني ـ رزمي موجود در شاهنامه به ترتيب: كشته شدن ايرج توسط برادرانش سلم و تور، كين‌خواهي منوچهر از سلم و تور، جنگ‌هاي نوذر، گرشاسب، كيقباد و كيكاووس با تورانيان، داستان‌هاي رستم و سهراب، سياووش و كشته شدن او به فرمان افراسياب، ‌تولد و پرورش كيخسرو در توران و جنگ‌هاي او با افراسياب داستان بيژن و منيژه، ‌جنگ گشتاسب با ارجاسب توراني، هفت خوان اسفنديار‌ و جنگ رستم با اسفنديار هستند.4 پهلوانان شاهنامه نيز سه رسته‌اند: 1ـ پهلوانان نيكوكار مانند فريدون و سياووش، 2ـ پهلوانان بدكار چون ضحّاك، ‌سلم و تور، 3ـ پهلواناني كه آميخته‌اي از نيكي و بدي هستند نظير كاووس و پيران. وجه اشتراك همة اين پهلوانان حدّت، ‌قدرت و قاطعيت است.3

 

مآخذ:

  1. ادب فارسي در آسياي مركزي؛ دانشنامة ادب فارسي (1). به سرپرستي حسن انوشه، تهران: مؤسسه فرهنگي و انتشاراتي دانشنامه، 1375، ص 523.
  2. صفا، ‌ذبيح الله. حماسهسرايي در ايران. تهران: اميركبير، چ 3، 1352، ص 208 و 210.
  3. اسلامي ندوشن، محمدعلي. زندگي و مرگ پهلوانان در شاهنامه. ‌تهران: انجمن آثار ملي، ‌1348، ص 118ـ 119 (به اختصار).
  4. رزمجو، ‌حسين. قلمرو ادبيات حماسي ايران. تهران: پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي، چ 1، 1381، ج 2، ص 190ـ 191 (به اختصار).