Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

پوستر، آگهي ديواري يا اعلان صفحه‌اي مصور با پيامي روشن و گويا كه در آن از دو عنصر حرف و تصوير استفاده شده باشد و بيننده با نگاهي سريع و گذرا، پيام آن را درك كند.

آنچه پوستر را از ديگر رسانه‌ها متمايز مي‌سازد، نياز مبرم به رساندن سريع پيام و سرعت در برقراري ارتباط با بينندة پوستر است.

حدود صدوپنجاه سال قبل، هنرمندان ايراني براي تبليغات ديني بنا به تقاضاي افراد يا نياز جامعه، پوستر را با توسّل به فنون ساده (گاه به صورت نوشتاري و گاه تصويري) همراه با آرايش‌ها و نقوش‌ زيبا و خطي خوش تهيه مي‌كردند.1 اين زمان را مي‌توان به عنوان تاريخ پيدايش هنر «اعلان» در ايران به حساب آورد.

در متن اين اعلان‌ها از خطوط نسخ، نستعليق، شكسته، و مانند آن استفاده مي‌شد و در حواشي به صورت كتيبه، خطوط ثلث، و نقاشي قرار مي‌گرفت.

اعلان‌هاي آن زمان بنا بر نياز جامعه و سفارش مردم تهيه مي‌گرديد كه به سبب ضعف صنعت چاپ در كشور، نمونه‌هاي اندكي از آن‌ها در درست است. همراه با صنعت چاپ سنگي، كادر، حاشيه، فرم‌ها، و طرح‌هاي مختلفي از گل‌بوته‌هاي تزئيني كه هنوز هم با عنوان اسليمي مورد استفاده قرار مي‌گيرد، وجود داشت. در اعلان‌هاي ديواري اين دوره، حفظ تقارن كه معمولاً معقول و چشم‌نواز بود، حاكم است، ولي ويژگي‌هاي هنري خاصِ اعلان ديواري را ندارد و تفاوتي ميان آگهي روزنامه و آ‌گهي ديواري ديده نمي‌شود و اصولاً فاقد ارزش‌هاي خلاق و ابداعات پوستر است.2

با توسعة صنعت چاپ و پيشرفت‌هاي هنر گرافيك، اعلان‌ها به شكل امروزي در ايران رواج يافت كه فضاي حاكم بر آن تقليد از اصول و قواعد پوسترسازي به سبك غرب است. منشأ پيدايش اين اعلان‌ها همان اطلاعيه‌هاي نظام وظيفه است كه عاري از هرگونه خلاقيت و عناصر بصريِ‌ گيرا بود و با حروف يكنواخت چاپ مي‌شد.3

در حدود 1307ش شايد نخستين پوسترهاي فيلم توسط برادران موشخ و ناپلئون سارواري كه از ارمنستان به ايران مهاجرت كرده بودند، طراحي و ساخته شد و سپس فردريك تالبرگ، مهاجر سوئدي، به كار تهيه و طراحي پوستر اقدام كرد.4 پس از شهريور1320ش  ابتدا «تئاتر آذربايجان» در تبريز و سپس تئاترهاي تهران و سرانجام مؤسسات تبليغاتي و سياسي از پوستر به عنوان عاملي مؤثر در آگاهي‌رساني استفاده كردند. از اين زمان، پوستر به صورت رسانه‌اي ارتباطي به تدريج در جامعة ايران مطرح گرديد. در 1337ش با تأسيس دانشكدة هنرهاي زيباي دانشگاه تهران در درس «هنرهاي تزئيني» طراحي پوستر به عنوان يكي از سرفصل‌هاي درسي براي دانشجويان تدريس شد.5

در دهة 1320ش تلفيقي از شيوه‌هاي قديم و جديد پوسترسازي در ايران آغاز گرديد و تفكر و تجربيات تازه‌اي در بازار كار پوسترسازي مطرح شد.

مشهورترين طراح پوستر، محمد بهرامي بود كه با شيوة خاص در تصويرگري، تأثير عمده‌اي بر طراحان داشت. موج جديد پوسترسازي با كارهاي هوشنگ كاظمي، صادق بريراني، و مرتضي مميز آغاز گرديد و علي‌رغم تأثير سبك‌هاي مختلف گرافيك خارجي، توجه و گرايش روزافزوني به سنت‌هاي فرهنگي و هنري ايران در كار طراحان پديد آمد.6

 

مآخذ:

  1. رايگاني، فاطمه. اعلان‌هاي عاميانة مذهبي (پايان‌نامة كارشناسي هنر). تهران: دانشكدة هنرهاي زيبا، دانشگاه تهران، 1367، ص101.
  2. رنگچيان، محمد. طراحي پوستر (پايان‌نامة كارشناسي هنر). تهران: دانشكدة هنرهاي زيبا، دانشگاه تهران، 1373، ص 41.
  3. همان. ص 19.
  4. «تاريخچة پوستر فيلم در ايران»، گزارش فيلم. س سوم، ش 2، خرداد 1371، ص40.
  5. رنگچيان. همان. ص 20.
  6. همان. ص 21.
فهیمه پرآور