Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

پوشاك خوافي، لباس شاخص مردم بومی خواف كه در بخش شمال شرقي ايران و در استان خراسان جنوبي زندگي مي‌كنند، در دو بخش لباس مردانه و لباس زنانه، بررسي شده است.

لباس مردانه: مردان كلاهي مخملي به نام «قُرص»كه حاشيه‌دوزي و آينه‌كاري شده و نیز كلاه‌هاي نمدي بر سر می‌گذارند. روي كلاه را اغلب با شال سفيد منگوله داري به طول 7 تا 10 متر مي‌پيچند. اين شال را در بخش‌هاي جنوبي‌تر خراسان (بيرجند) كه به رنگ‌هاي سفيد، سياه، و يا زرد است، و از بالاي سربه زير چانه برده مي‌شود، «لَمبوته» می‌گویند.

پيراهن گشادي می‌پوشند كه تا زانوان‌شان مي‌رسد. این پیراهن را با حدود 5 متر پارچه به رنگ سفيد و آبي می‌دوزند، و دو چاك در پهلوهاي آن ديده می‌گذارند. اين پيراهن اغلب بي يقه است اما روي شانة آن درز دگمه‌داري می‌گذارند. به نوعي از لمبوته كه بالاتنه‌اش تنگ‌تر و چسبان است و در پهلوها و قسمت پايين آن در پشت، چين‌هاي لَختي دارد، «چِِلْتِليز» مي‌گويند. روي سينه و سرآستين‌هاي آن دگمه می‌خورد و با سوزن‌دوزي و «تِليزه» (چين‌خوردگي) تزيين شده است. شلوار مردان گشاد و دمپاي آن حاشيه‌دوزي شده و به طرف پايين و مچ پا تنگ مي‌شود. روي لباس جليقه و روي جليقه، گاهی كتي بي يقه می‌پوشند. ساق پا و نيز ساعدهاي دست را غالباً با نوارهايي مي‌پيچند. در بخش‌هاي غربي‌تر منطقه (گُناباد) مردان گاهی نوعي عباي گشاد كه در پهلو چاك‌دار به تن مي‌کنند.

لباس زنانه: زنان روسري نخي بسيار نازكي كه گاهي لبه‌هاي ريشه اي دارد بر سر می‌گذارند و رويش دستمال كوچك و سياه ابريشمي كه حاشيه سبز و قرمز دارد، مي‌پيچند و دو گوشه‌اش را روی پيشاني می‌بندند. در زير آن كلاه پارچه‌اي كوچكي كه رشته‌هايي از پولك و سكه‌هاي نقره دور آن بسته شده است و «سَريزه» نام دارد، بر سر می‌نهند. پيراهن زنان ساده و آستين بلند و قد آن تا زانو است. پهلوهای این پیراهن چاك‌دار يقه‌اش گرد و روي سينة آن دگمه خور و جلوباز است. نوعي از اين پيراهن حاشيه‌دوزي و پولك‌دوزي شده است. جليقه اي روي پيراهن می‌پوشند، كه جلیقة زنان جوان اغلب قرمز و سالخوردگان بيشتر سياه است. در فصل سرما يل می‌پوشند كه نيم تنة مخملي آستين دار با لبه و مچ‌هاي يل حاشيه‌دوزي شدة ابريشمي است. شلوارشان (قَدَك) مانند شلوار مردان گشاد و پف كرده، اما پاچه‌هاي آن اغلب با الياف طلايي و پولك‌دوزي تزيين شده است. در جشن‌ها شلوار تنگ‌تري می‌پوشند كه «نظامي» نام دارد. دامن كوتاه (شليته) آنان از نوار‌هاي پهن پارچه‌اي دوخته شده و تا زانو مي‌رسد و به نشيمنگاه مي‌چسبد. این دامن در جلو با دو دگمه بسته می‌شود و پايين آن بسيار پُرچين است که به حدود 10 متر پارچه نياز دارد. چادر زنان «چرشَو» از پارچة چهارخانة آبي دوخته می‌شود و گاه لبه‌اي حاشيه‌دار به آن می‌دوزند. نوع ديگر چادر را كه نخي است «اَفَندي» مي‌گويند.

 

مآخذ :

  1. Beyhaqi, H. A. Clothing, Encyclopaedia Iranica, ed, E. Yarshater, California, 1992, sec XX.
    حسینعلی بیهقی
تلخیص‌کننده: محمدرضا چیت‌ساز