Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دانشنامه ایران زمین

پوشاك درهگزي، لباس شاخص مردم بومی دره‌گزی كه در بخش شمال شرقي ايران و در استان خراسان زندگي مي‌كنند، در دو بخش لباس مردانه و لباس زنانه، بررسي مي‌شود.

لباس مردانه: سرپوش مردان یکی کلاه پوست بره‌اي تخم مرغ شكل سياه رنگي بود كه به آن «شُپُورَمه» يا «بُرُوك» مي‌گفتند، یکی دیگر كلاهي بود كه دورة آن را با پوست برة مشكي يا قهوه‌اي و روي سر آن را با پارچه مشكي يا مخمل سیاه مي‌دوختند و آن را «كلاه قزاقي» يا «بخارايي» مي‌گفتند. گاه نيز شبكلاهي بر سر می‌گذاشتند و شال سفيد يا زرد و يا سبز رنگي دورش مي‌پيچيدند.

مردان ايلات و طوايف دره گز، در اثر مجاورت و رفت و آمد با مردم شهرهاي بخارا، اشك آباد و خيوه، لباسي مانند ازبك‌ها و تركمن‌ها (بخارايي) مي‌پوشيدند، كه شامل جليقه يقه بسته، و جبه بلند يا قبايي به نام «دُن» بود كه روي آن شال سفيدي (سادات شال سبز) به كمر مي‌بستند. بر روي اين لباس‌ها نیز قباي ديگري كه بلندتر و گشادتر بود بر تن می‌كردند و شلوار گشادي از دبيت يا كرباس آبي رنگ، به همراه نعلين يا چكمه‌اي به پا مي‌كردند. به هنگام كار نیز اغلب چارُقي كه از يك قطعه چرم قرمز يك‌دست دوخته شده بود به پا می‌کردند و آن را با بندهايي پشمي به دور قوزک پا مي‌بستند. مردان در زمستان هم قبايي كه از پشم گوسفند و موي بز می‌بافتند و به آن «چوخا» مي‌گفتند بر دوش مي‌انداختند.

لباس زنانه: زنان نوعي روسري پارچه‌اي گل دار به نام «يالِق» يا «باشْلُق» بر سر مي‌انداختند. گاه نيز نوعي دستمال ابريشمي سياه بر سر مي‌کشیدند و اغلب قسمتي از آن را از زير چانه رد می‌كردند و به پشت سر مي‌انداختند و به آن «ياشماق» مي‌گفتند. پيراهن یا «کونیک» زنان پارچة ساده و گل‌دار كوتاهي تا زانوان بود كه دور يقه و دامن آن نوار مشكي يا قرمز و سكه دوخته شده بود. روي آن نيم تنه‌اي به نام «يل» يا «كُولَجَه» (كليجه) می‌پوشيدند. شلوار پرچيني از پارچة چيت گل‌دار يا متقال و يا كرباس آبي سيري كه بلندي آن تا ساق پا مي‌رسيد و به آن «شليته» مي‌گفتند به تن مي‌كردند. كفش ايشان نوعي نعلين نوك برگشته و ساغري سبز رنگ بود كه اغلب روي آن را با نخ ابريشم قرمز، زرد، سبز، سياه و مانند آن گل‌دوزي مي‌كردند. مانند مردان از چارق نیز استفاده مي‌كردند. جوراب زنان نيز از بافته‌هاي پشمي گل‌دار يا نخي محلي بود. در بيرون خانه، چادر مشكي يا چيت يا چادر چهارخانة ريز آبي به سر مي‌انداختند. در جشن‌ها، لباس‌هاي رنگارنگ می‌پوشیدند. دور يقة پيراهن را با نواري سكه‌دوزي شده می‌آراستند و روسري گل‌دار ابريشمي یاپشماق بر سر می‌كردند. روي پيراهن نيم تنة گل‌دوزي شده‌اي به همراه شلوار (شليته) گل‌دار قيطان‌دوزي شده مي‌پوشیدند.1

 

مآخذ:

  1. ميرنيا، سيد علي. سرزمين و مردم درگز. مشهد: سخن گستر، 1381، ص 126-129.
  2. Beyhaqi, H.A. Clothing, Encyclopaedia Iranica, ed, E.Yarshater, California, 1992, sec XX
محمدرضا چیت‌ساز